ترومای نافذ چشم

نکات کلیدی این بیماری

• ترومای نافذ چشم یک آسیب باز چشمی است که تنها دارای زخم ورودی است و از ترومای سوراخ‌کننده (perforating) که دارای زخم ورودی و خروجی است، متمایز می‌شود.
• تعریف مبتنی بر اصطلاح‌نامه ترومای چشم بیرمنگام استاندارد بین‌المللی است.
• از آنجایی که ممکن است با جسم خارجی داخل چشمی (IOFB) همراه باشد، در صورت مشاهده زخم ورودی، جستجوی IOFB با سی‌تی اسکن در نظر گرفته می‌شود⁴⁾.
• ترمیم اولیه (بستن زخم) در ۲۴ ساعت اول پس از آسیب، خطر اندوفتالمیت را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد¹⁾.
• در آسیب‌های محدود به بخش قدامی چشم، پیش‌آگهی نسبتاً خوب است، اما در مواردی که به بخش خلفی گسترش یابد یا با اندوفتالمیت یا PVR همراه باشد، پیش‌آگهی ضعیف است.

1. آسیب نافذ چشم چیست

آسیب نافذ چشم (penetrating eye injury) یک آسیب باز چشم است که تنها دارای زخم ورودی ناشی از جسم تیز بوده و زخم خروجی ندارد. طبق تعریف اصطلاحات آسیب چشم بیرمنگام، «اگر فقط زخم ورودی وجود داشته باشد و زخم خروجی نداشته باشد، نافذ (penetrating) نامیده می‌شود» و حتی اگر پارگی‌های متعدد وجود داشته باشد، اگر ناشی از مکانیسم‌های ورود متعدد باشند، به عنوان نافذ طبقه‌بندی می‌شوند.

در صورت وجود جسم خارجی داخل چشمی (IOFB: intraocular foreign body)، طبقه‌بندی متفاوت است. همچنین موارد دارای زخم ورودی و خروجی به عنوان آسیب سوراخ‌کننده چشم (perforating eye injury) طبقه‌بندی می‌شوند.

آسیب نافذ چشم

تعریف: فقط زخم ورودی (بدون زخم خروجی)

در زخم نافذ، فقط از محل ورود، محتویات چشم به جلو بیرون می‌زند. نسبت به زخم سوراخ‌شونده، خفیف‌تر است.

ترومای سوراخ‌شونده چشم

تعریف: زخم ورودی + زخم خروجی

از آنجایی که چشم کاملاً سوراخ می‌شود، محتویات چشم از جلو و عقب بیرون می‌زند و شدیدتر است.

جسم خارجی داخل چشمی (IOFB)

تعریف: باقی ماندن جسم خارجی در داخل کره چشم

ممکن است همراه با ترومای نافذ رخ دهد. در صورت نیاز، جستجو با استفاده از سی‌تی اسکن انجام می‌شود.

طبقه‌بندی ناحیه آسیب

محل آسیب بر پیش‌آگهی تأثیر می‌گذارد و به سه ناحیه زیر طبقه‌بندی می‌شود¹⁾.

ناحیه	محدوده	ویژگی
Zone I	قرنیه تا لیمبوس قرنیه	محدود به بخش قدامی چشم. پیش‌آگهی نسبتاً خوب
Zone II	تا ۵ میلی‌متر پشت لیمبوس	قدامی تر از اورا سراتا. آسیب شایع به عدسی و عنبیه
Zone III	بیشتر از 5 میلی‌متر پشت لیمبوس	بخش خلفی چشم شامل شبکیه. اغلب پیش‌آگهی ضعیف

مقایسه نافذ و سوراخ‌شونده

موضوع	نافذ (penetrating)	سوراخ‌شونده (perforating)
زخم ورودی	دارد	دارد
زخم خروجی	ندارد	دارد
خروج محتویات کره چشم	فقط محل ورود (قدامی)	هر دو قدامی و خلفی
شدت	نسبتاً خفیف	نسبتاً شدید
همراه با IOFB	ممکن است همراه باشد	کم (سقوط پس از نفوذ)

همه‌گیری‌شناسی

بروز آسیب‌های باز چشم حدود ۳.۵ تا ۴.۵ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شود¹⁾. اکثر بیماران مرد هستند و خطر نسبی در مقایسه با زنان حدود ۵.۵ برابر است. میانگین سنی هنگام آسیب حدود ۳۰ سال است. در یک مرور سیستماتیک روی ۸۴۹۷ چشم با آسیب باز، شایع‌ترین نوع آسیب، نافذ همراه با IOFB بود¹⁾. در کودکان، بروز سالانه ۱۱.۸ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر گزارش شده است و بیش از ۳۵٪ موارد آسیب در کودکان رخ می‌دهد.

Q تفاوت بین نافذ و سوراخ‌شونده چیست؟

A

نافذ (penetrating) به حالتی گفته می‌شود که فقط زخم ورودی وجود دارد و زخم خروجی ندارد. سوراخ‌شونده (perforating) هم زخم ورودی و هم زخم خروجی دارد و کره چشم را کاملاً سوراخ می‌کند. نافذ نسبتاً خفیف‌تر است، اما باید مراقب عوارض جسم خارجی داخل چشمی (IOFB) بود.

2. علائم اصلی و یافته‌های بالینی

Couperus K, Zabel A, Oguntoye MO. Open Globe: Corneal Laceration Injury with Negative Seidel Sign. Clin Pract Cases Emerg Med. 2018;2(3):266-267. Figure 1. PMCID: PMC6075488. License: CC BY 4.0.

پارگی تمام‌لایه ستاره‌ای در قرنیه مرکزی که نشان‌دهنده پارگی قرنیه در ترومای نافذ چشمی ناشی از جسم تیز است. این تصویر مربوط به زخم سوراخ‌شونده (پارگی تمام‌لایه قرنیه) است که در بخش «علائم اصلی و یافته‌های بالینی» متن توضیح داده شده است.

علائم ذهنی

• درد چشم: بلافاصله پس از آسیب ایجاد می‌شود. شدت آن بسته به اندازه و محل زخم نافذ متفاوت است.
• کاهش بینایی: به دلیل آسیب قرنیه، خونریزی اتاق قدامی، آسیب عدسی، خونریزی زجاجیه و غیره ایجاد می‌شود.
• احساس جسم خارجی و تاری دید: در آسیب‌های جزئی، ممکن است شکایت اصلی به همین موارد محدود شود.
• قرمزی، حساسیت به نور و اشک‌ریزش: علائم شایع همراه با ترومای باز چشم هستند.

یافته‌های بالینی

در ترومای نافذ چشم، به دلیل وجود تنها زخم ورودی، بیرون‌زدگی محتویات داخل چشم به بخش خلفی وجود ندارد و یافته‌های بخش قدامی چشم محوریت دارند.

• زخم سوراخ‌شونده: آسیب تمام‌لایه قرنیه یا صلبیه تأیید می‌شود.
• اتاق قدامی کم‌عمق و فشار پایین چشم: یافته مهمی است که نشان‌دهنده نشت زلالیه است.
• خونریزی اتاق قدامی: ممکن است با جداشدگی زاویه یا جدایی جسم مژگانی همراه باشد.
• مردمک گلابی‌شکل: زمانی رخ می‌دهد که عنبیه در محل زخم گیر افتاده باشد. نشان‌دهنده‌ی گیرافتادگی عنبیه (وضعیتی که عنبیه بین لبه‌های زخم پارگی قرار گرفته) است.
• خروج عنبیه یا یووه‌آ: اگر پارگی در قسمت قدامی باشد، یووه‌آ از زخم خارج شده یا گیر می‌افتد.
• آب‌مروارید تروماتیک: کدورت زیرکپسولی قدامی قشر عدسی یا حلقه ووسیوس (رسوب رنگدانه به صورت حلقوی روی سطح قدامی عدسی) مشاهده می‌شود. در آسیب عدسی رخ می‌دهد.
• خونریزی زجاجیه: نشان‌دهنده‌ی گسترش آسیب به بخش خلفی چشم است. در مواردی که آسیب به ناحیه III گسترش یافته، شایع‌تر است.

آزمون سایدل با رنگ‌آمیزی فلورسئین برای ارزیابی زخم‌های تمام‌ضخامت مفید است. در زیر نور آبی کبالت، نشت زلالیه باعث شستشوی رنگ می‌شود (سایدل مثبت) که زخم تمام‌ضخامت را تأیید می‌کند.

نکات معاینه در صورت مشکوک بودن به باز بودن کره چشم

انجام آزمایش‌هایی که به کره چشم فشار وارد می‌کنند ممنوع است. از انجام تست کشش اجباری، گونیوسکوپی، فشار بر صلبیه و سونوگرافی B-mode خودداری کنید. در صورت وجود تغییر شکل واضح کره چشم یا بیرون‌زدگی محتویات داخل چشم، از اندازه‌گیری فشار چشم نیز خودداری کنید.

3. علل و عوامل خطر

علل آسیب

منزل و محل کار شایع‌ترین مکان‌های آسیب هستند. علل اصلی در زیر فهرست شده‌اند.

• اشیاء تیز: چاقو، قیچی، پیچ‌گوشتی، میخ، چوب و غیره. در کودکان، وسایل نوشتاری مانند مداد و خودکار علت مهمی هستند.
• پرتابه‌های پرسرعت: تکه‌های فلزی (تراشه‌های حاصل از سنگ‌زنی یا جوشکاری)، خرده‌های ناشی از ضربه چکش، تکه‌های بتن، شیشه و غیره.
• ترومای انفجاری: در مطالعه آسیب‌های چشمی ناشی از انفجار بندر بیروت (اوت ۲۰۲۰)، ۳۹ بیمار با ۴۸ چشم بررسی شدند که ۲۰.۸٪ دچار آسیب باز و ۱۸.۸٪ دچار خونریزی اتاق قدامی شدند²⁾. آسیب‌های نافذ ناشی از ورود پرسرعت قطعات انفجار به چشم شایع است.
• مرتبط با ورزش: بیسبال/سافت‌بال، توپ بدمینتون، گلوله‌های بی‌بی و غیره.

جسم خارجی داخل چشمی (IOFB) می‌تواند با آسیب نافذ همراه باشد. شایع‌ترین آنها تکه‌های فلزی هستند و تکه‌های چوب و شیشه نیز از علل دیگر محسوب می‌شوند.

عوامل خطر

• مردان: خطر نسبی آسیب چشمی در مردان حدود ۵.۵ برابر زنان است.
• عدم استفاده از وسایل محافظتی: استفاده نکردن از عینک محافظ در فعالیت‌ها و ورزش‌های پرخطر.
• مصرف مواد مخدر و الکل: افزایش خطر آسیب.
• وسایل نوشتاری کودکان: مداد و خودکار اغلب بی‌ضرر تلقی می‌شوند، اما می‌توانند باعث آسیب‌های جدی چشمی شوند.

خطر عفونت

فراوانی اندوفتالمیت در ترومای باز چشم ۲ تا ۷٪ است. به‌ویژه عفونت ناشی از گیاهان یا خاک با احتمال بالایی به نابینایی منجر می‌شود. برخلاف اندوفتالمیت پس از جراحی آب مروارید، اندوفتالمیت ناشی از باکتری‌های بسیار ویرولنت مانند جنس باسیلوس وجود دارد. در اجسام خارجی داخل حدقه، عفونت با باکتری‌های بی‌هوازی (مانند کزاز) نیز باید مد نظر قرار گیرد.

پیشگیری و مراقبت روزانه

• هنگام استفاده از ابزارهای برقی یا سمباده، حتماً از عینک محافظ استفاده کنید.
• هنگام استفاده کودکان از لوازم‌التحریر نوک‌تیز مانند مداد یا خودکار، با دقت مراقب آن‌ها باشید.
• اگر احساس کردید چیزی به چشم شما فرو رفته است، بدون مالیدن یا بیرون کشیدن، سریعاً به چشم‌پزشک مراجعه کنید.

4. تشخیص و روش‌های آزمایش

تشخیص آسیب باز کره چشم با ترکیبی از شرح حال دقیق، معاینه دقیق و تصویربرداری انجام می‌شود. در آسیب نافذ چشم، باید به وجود جسم خارجی مشکوک شد و در صورت ناکافی بودن معاینه یا شک به جسم خارجی داخل چشمی (IOFB)، سی‌تی اسکن در نظر گرفته می‌شود⁴⁾.

شرح حال

زمان، مکانیسم و جسم عامل آسیب به طور دقیق پرسیده می‌شود. استفاده از عینک محافظ یا عینک طبی، وضعیت ایمنی نسبت به کزاز، و زمان آخرین وعده غذایی (به دلیل احتمال بیهوشی عمومی) نیز بررسی می‌شود. در بیماران با کاهش سطح هوشیاری، جمع‌آوری اطلاعات از خانواده و اطرافیان مهم است. در صورت نیاز به جراحی اورژانسی تحت بیهوشی عمومی، باید راه وریدی محیطی برقرار و دستور ناشتایی داده شود.

معاینه چشم

• تست بینایی: اندازه‌گیری حدت بینایی در اولین ویزیت برای پیش‌آگهی و تکمیل مدارک ضروری است.
• تست مردمک: بررسی وجود نقص نسبی آوران مردمک (RAPD) که برای تشخیص نوروپاتی بینایی تروماتیک مهم است.
• معاینه با لامپ شکاف: ارزیابی پارگی قرنیه و ملتحمه، خونریزی اتاق قدامی و آسیب عدسی. تست سایدل با فلورسئین برای تشخیص نشت زلالیه.
• معاینه فوندوس: بررسی وجود پارگی شبکیه تروماتیک، خونریزی زیر شبکیه و خونریزی زجاجیه. در صورت عدم دید کافی، از تصویربرداری استفاده می‌شود.

تصویربرداری تشخیصی

روش تصویربرداری	موارد کاربرد اصلی	نکات مهم
سی‌تی اسکن اربیت	تشخیص جسم خارجی داخل چشمی، تغییر شکل کره چشم، شکستگی اربیت	سی‌تی اسکن غیرکنتراست اربیت یا صورت به عنوان روش پایه توصیه می‌شود4)
حالت B سونوگرافی	ارزیابی بخش خلفی چشم در مواقع دید ضعیف	در صورت مشکوک بودن به باز بودن کره چشم، از فشار خودداری کنید
رادیوگرافی	تشخیص ساده اجسام خارجی فلزی	قابل تشخیص در طول ۲ میلی‌متر و ضخامت ۰.۴ میلی‌متر یا بیشتر
MRI	اجسام خارجی غیرفلزی (مانند تکه‌های چوب)	در صورت مشکوک بودن به جسم خارجی فلزی مغناطیسی، منع مصرف دارد

در ترومای نافذ چشم با زخم ورودی، باید به وجود جسم خارجی مشکوک شد. سی‌تی اسکن (CT) به دلیل توانایی ارزیابی همزمان جسم خارجی داخل چشمی (IOFB)، تغییر شکل کره چشم، شکستگی حدقه و ضایعات داخل جمجمه‌ای، در مواردی که معاینه بالینی به تنهایی کافی نیست، مفید است ⁴⁾.

Q آیا در ترومای نافذ چشم نیاز به سی‌تی اسکن است؟

A

در صورت وجود زخم نافذ، باید به وجود جسم خارجی مشکوک شد. حتی اگر یافته‌های بخش قدامی چشم طبیعی به نظر برسند، ممکن است جسم خارجی داخل چشمی وجود داشته باشد. ارزیابی وجود و موقعیت جسم خارجی، تغییر شکل کره چشم و شکستگی حدقه با سی‌تی اسکن مهم است و نادیده گرفتن آن می‌تواند منجر به از دست رفتن زمان جراحی یا نابینایی شود⁴⁾.

5. روش‌های درمان استاندارد

درمان آسیب نافذ چشم، اولویت اول بستن زخم (ترمیم اولیه) برای جلوگیری از عفونت و بیرون‌زدگی محتویات کره چشم است.

اقدامات اورژانسی

• در صورت بیرون‌زدگی عنبیه یا بافت یووه‌آ، در صورت عدم نکروز یا آلودگی شدید، تلاش برای جااندازی در اتاق عمل انجام می‌شود. زجاجیه بیرون‌زده با ویترکتومی قدامی برداشته می‌شود.
• اجسام خارجی را در کنار تخت خارج نکنید. از محافظ سخت چشم استفاده کنید و خارج کردن تحت کنترل در اتاق عمل برنامه‌ریزی شود.
• در صورت آلودگی زخم پلک یا کیسه ملتحمه، با نرمال سالین به طور کامل شستشو دهید.

ترمیم اولیه (بستن زخم)

هدف، ترمیم اولیه ظرف ۲۴ ساعت پس از آسیب است. در مرور سیستماتیک (۸۴۹۷ چشم، ۱۵ مطالعه)، ترمیم ظرف ۲۴ ساعت در مقایسه با ترمیم تأخیری، خطر اندوفتالمیت را به طور معنی‌داری کاهش داد (OR 0.39، 95%CI 0.19-0.79، P=0.01)¹⁾. از سوی دیگر، تفاوت معنی‌داری در دید نهایی بر اساس زمان ترمیم مشاهده نشد (OR 0.89، 95%CI 0.61-1.29، P=0.52)¹⁾. بیهوشی اساساً به صورت بیهوشی عمومی انتخاب می‌شود.

بخیه قرنیه

از نایلون 10-0 استفاده می‌شود. هدف بخیه‌های آب‌بند است، اما سفت کردن بیش از حد نخ باعث آستیگماتیسم قرنیه یا آستیگماتیسم نامنظم می‌شود، بنابراین بایت را بلندتر بگیرید. تمام نخ‌ها را به یک میزان سفت کنید تا از نشت زلالیه جلوگیری شود.

بخیه صلبیه

از نایلون 7-0 استفاده می‌شود (نایلون 6-0 تا 8-0 نیز قابل انتخاب است). ابتدا چهار عضله راست را مهار کرده و زخم را پیدا کنید. اگر زخم عمیق است و عضله راست مانع است، به طور موقت تاندون آن را قطع کنید. پس از یافتن بخشی از زخم پارگی، از جایی که بخیه زدن آسان‌تر است شروع به بخیه کنید و بسته بودن را تضمین کنید. زخم لیمبوس قرنیه را ابتدا با نایلون 9-0 بخیه بزنید، سپس زخم قرنیه را با نایلون 10-0 و زخم صلبیه را با نایلون 9-0 به صورت سر به سر بخیه کنید.

مدیریت عنبیه بیرون‌زده

روش برخورد با عنبیه گیر افتاده به میزان آسیب و وجود آلودگی بستگی دارد.

• شرایط تلاش برای جاانداختن: در صورت گذشت ۶ تا ۸ ساعت از بیرونزدگی و عدم آلودگی شدید. اگر بافت عنبیه نکروز نشده باشد، جاانداختن اولویت دارد.
• شرایط انتخاب برداشتن: در صورت نکروز بافت، آلودگی شدید، یا دشواری در جاانداختن.

پروفیلاکسی آنتیبیوتیکی

تجویز سیستمیک آنتیبیوتیکهای وسیعالطیف پوششدهنده باکتریهای گرم مثبت و گرم منفی از قبل از جراحی آغاز میشود. ترکیب وانکومایسین و سفالوسپورین نسل سوم (مانند سفتازیدیم) با کاهش بروز اندوفتالمیت مرتبط است. در صورت مشکوک بودن به اندوفتالمیت، درمان تهاجمی زودهنگام توصیه میشود. تزریق وانکومایسین ۱ میلیگرم/۰.۱ میلیلیتر و سفتازیدیم ۲.۲۵ میلیگرم/۰.۱ میلیلیتر به اتاق قدامی و زجاجیه انجام میشود. در صورت گسترش کدورت در زجاجیه، ویترکتومی اورژانسی انجام میشود.

مدیریت در صورت وجود جسم خارجی داخل چشمی

پس از تأیید وجود جسم خارجی داخل چشمی، باید در اسرع وقت خارج شود. عمدتاً از طریق ویترکتومی پارس پلانا با استفاده از میکروفورسپس یا فورسپس الماسی خارج می‌شود. جزئیات درمان جسم خارجی داخل چشمی در مقاله جسم خارجی داخل چشمی (IOFB) بحث شده است.

جراحی ثانویه (ویترکتومی)

بسته به میزان آسیب بافت داخل چشمی، لنزکتومی و ویترکتومی به عنوان جراحی ثانویه انجام می‌شود. در موارد نافذ که محدود به بخش قدامی چشم است، اغلب نیازی نیست. با این حال، در موارد زیر انجام همزمان با ترمیم اولیه نیز در نظر گرفته می‌شود:

• اگر تورم عدسی از قبل پیشرفت کرده باشد
• اگر خونریزی زجاجیه شدید باشد و نمای فوندوس قابل مشاهده نباشد
• اگر جسم خارجی داخل چشم باقی مانده باشد

نکات مهم در درمان

• جراحی برای زخم نافذ چشم اغلب در یک جلسه به بهبودی کامل نمی‌رسد و ممکن است نیاز به چندین عمل جراحی باشد.
• پس از جراحی ممکن است عوارض ثانویه مانند رتینوپاتی پرولیفراتیو ویتره (PVR)، گلوکوم ثانویه و اندوفتالمیت ایجاد شود.
• باید توجه داشت که سفت کردن بیش از حد بخیه‌های قرنیه می‌تواند باعث آستیگماتیسم شود.

Q زمان مجاز از آسیب تا جراحی چقدر است؟

A

هدف، ترمیم اولیه ظرف ۲۴ ساعت پس از آسیب است. مرور سیستماتیک نشان داده است که ترمیم ظرف ۲۴ ساعت خطر اندوفتالمیت را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد (OR 0.39، 95%CI 0.19-0.79)¹⁾. با این حال، در صورت ترمیم ظرف ۲۴ ساعت، تفاوت معنی‌داری بین زمان ترمیم و حدت بینایی نهایی مشاهده نشده است.

Q اگر عنبیه بیرون زده باشد چه باید کرد؟

A

در صورت بیرون‌زدگی ظرف ۶ تا ۸ ساعت و عدم آلودگی شدید، ترمیم عنبیه انجام می‌شود. اگر بافت نکروزه یا آلودگی شدید وجود داشته باشد، برداشتن عنبیه انتخاب می‌شود. در هر دو مورد، انجام عمل در اتاق عمل ضروری است و دستکاری در کنار تخت بیمار ممنوع است.

۶. پاتوفیزیولوژی و مکانیسم دقیق بروز بیماری

مکانیسم ایجاد آسیب

ترومای نافذ چشم زمانی رخ می‌دهد که یک جسم تیز با سرعت بالا دیواره چشم را سوراخ کند. این آسیب بیشتر در نقاطی که صلبیه نازک‌تر است، مانند لیمبوس قرنیه و پشت محل اتصال عضلات راست، رخ می‌دهد. برخلاف ترومای سوراخ‌شونده، در اینجا زخم خروجی وجود ندارد، بنابراین محتویات چشم به سمت عقب بیرون نمی‌زند و شکل چشم تا حدی حفظ می‌شود. بیرون‌زدگی قدامی (گرفتاری عنبیه) غالب است.

مکانیسم گرفتاری عنبیه

گرفتاری عنبیه در محل پارگی باعث ایجاد مردمک گلابی‌شکل می‌شود. عنبیه گرفتار شده، اتاق قدامی را از بخش قدامی چشم می‌بندد، اما اگر مدت طولانی باقی بماند، خطر نکروز بافت عنبیه و عفونت افزایش می‌یابد.

مکانیسم ایجاد جداشدگی شبکیه

در جداشدگی شبکیه ناشی از ترومای نافذ چشم، دو مکانیسم وجود دارد.

• تشکیل سوراخ مستقیم: نیروی خارجی مستقیماً باعث ایجاد شکاف در شبکیه شده و از آن ناحیه جداشدگی شبکیه پیشرفت می‌کند.
• کشش ثانویه: ژل زجاجیه گیر افتاده در محل پارگی قرنیه-صلبیه، شبکیه طرف مقابل را کشیده و باعث ایجاد پارگی شبکیه و جداشدگی شبکیه می‌شود.

عوارض ثانویه

پس از درمان اولیه آسیب، تغییرات ثانویه زیر ممکن است رخ دهد.

• رتینوپاتی پرولیفراتیو ویتره (PVR) : یکی از علل اصلی پیامدهای عملکردی و آناتومیک ضعیف پس از تروما است.
• آب مروارید تروماتیک : در اثر آسیب نافذ یا ضربه بلانت به عدسی ایجاد می‌شود.
• گلوکوم ثانویه : ناشی از هایفما، دیالیز زاویه، یا سینشیای قدامی عنبیه است.
• اندوفتالمیت : در ۲ تا ۷٪ از آسیب‌های باز رخ می‌دهد. شروع معمولاً در عرض چند روز پس از آسیب است.
• افتالمی سمپاتیک : یک عارضه نادر که در آن یووئیت در چشم سالم به دنبال جراحی یا تحریک چشم آسیب‌دیده ایجاد می‌شود. ممکن است از چند هفته تا چند سال پس از آسیب ظاهر شود.

7. آخرین تحقیقات و چشم‌اندازهای آینده

برای بیماران: حتماً مطالعه کنید

مطالب زیر در مرحله تحقیقاتی یا کارآزمایی بالینی هستند و درمان استانداردی نیستند که در بیمارستان‌های عمومی ارائه شود. این اطلاعات برای متخصصان به عنوان مرجعی در مورد پیشرفت‌های آینده پزشکی است.

مرور سیستماتیک در مورد زمان ترمیم اولیه

مک‌مستر و همکاران (2025) یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز در مورد زمان ترمیم اولیه پس از آسیب باز چشم و پیامدهای بینایی و میزان اندوفتالمیت انجام دادند¹⁾. این مطالعه شامل 8497 چشم (15 مطالعه) بود و شایع‌ترین نوع آسیب، ترکیب نفوذی با جسم خارجی داخل چشمی بود. ترمیم در عرض 24 ساعت نسبت به ترمیم تأخیری، خطر اندوفتالمیت را به نسبت شانس 0.39 (فاصله اطمینان 95%: 0.19-0.79، P=0.01) کاهش داد. با این حال، از نظر حدت بینایی نهایی، تفاوت معنی‌داری بین زمان‌های ترمیم مشاهده نشد (نسبت شانس 0.89، فاصله اطمینان 95%: 0.61-1.29، P=0.52). همه مطالعات وارد شده گذشته‌نگر و غیرتصادفی بودند و قطعیت شواهد پایین تا بسیار پایین ارزیابی شد.

پیش‌بینی پیش‌آگهی با استفاده از نمره ترومای چشمی (OTS)

نمره ترومای چشمی (Ocular Trauma Score: OTS) یک ابزار پیش‌بینی پیش‌آگهی است که احتمال پیامد بینایی را بر اساس حدت بینایی بلافاصله پس از آسیب، وجود پارگی کره چشم، اندوفتالمیت، ترومای نافذ، جداشدگی شبکیه و وجود نقص نسبی آوران مردمک (RAPD) تخمین می‌زند. در ترومای نافذ چشمی، می‌توان پیش‌آگهی را بر اساس ترکیبی از حدت بینایی، RAPD و ناحیه آسیب طبقه‌بندی کرد.

ترومای نافذ چشمی ناشی از انفجار

خیر و همکاران (2021) 48 چشم از 39 بیمار مبتلا به ترومای چشمی پس از انفجار بندر بیروت را گزارش کردند²⁾. ترومای باز در 20.8%، خونریزی اتاق قدامی در 18.8% و آسیب سطحی (پارگی ملتحمه و پارگی قرنیه) در 54.2% مشاهده شد. به دلیل ورود همزمان چندین ذره ریز ناشی از مواد منفجره، ترومای نافذ شایع بوده و وجود همزمان اجسام خارجی داخل چشمی (IOFB) متعدد یک مشکل است. در مدیریت چشمی حوادث انفجاری نظامی و غیرنظامی، اهمیت جستجوی IOFB با سی‌تی اسکن بالا است.

8. منابع

1. McMaster D, Bapty J, Bush L, Serra G, Kempapidis T, McClellan SF, et al. Early versus Delayed Timing of Primary Repair after Open-Globe Injury: A Systematic Review and Meta-analysis. Ophthalmology. 2025;132(4):431-441. doi:10.1016/j.ophtha.2024.08.030. PMID:39218161.

2. Kheir WJ, Awwad ST, Bou Ghannam A, Khalil AA, Ibrahim P, Rachid E, El Salloukh NA, Yehia M, et al. Ophthalmic Injuries After the Port of Beirut Blast-One of Largest Nonnuclear Explosions in History. JAMA ophthalmology. 2021;139(9):937-943. doi:10.1001/jamaophthalmol.2021.2742. PMID:34351374; PMCID:PMC8343520.

3. Germerott T, Mann N, Axmann S. Penetrating eye injury by dart. Int J Legal Med. 2021;135(2):573-576. PMID: 33336294.

4. Zhou Y, DiSclafani M, Jeang L, Shah AA. Open Globe Injuries: Review of Evaluation, Management, and Surgical Pearls. Clinical Ophthalmology. 2022;16:2545-2559. doi:10.2147/OPTH.S372011. PMID:35983163; PMCID:PMC9379121.