کدورت لنز داخل چشمی

نکات کلیدی در یک نگاه

کدر شدن لنز داخل چشمی (IOL) یک عارضه نادر اما جدی است که پس از جراحی آب مروارید در بخش اپتیک IOL رخ می‌دهد.
الگوهای اصلی کدر شدن شامل رسوب کلسیم، گریسنیینگ و سفید شدن (SSNG) است.
رسوب کلسیم بیشتر در لنزهای آکریلیک آبدوست و گریسنیینگ بیشتر در لنزهای آکریلیک آب‌گریز دیده می‌شود.
قرار گرفتن در معرض گاز یا هوای داخل چشمی پس از جراحی‌های داخل چشمی (DSAEK، DMEK، ویترکتومی) یک عامل خطر مهم برای کلسیفیکاسیون است.
تشخیص اشتباه به عنوان کدورت کپسول خلفی (PCO) ممکن است منجر به کپسولوتومی خلفی غیرضروری با لیزر Nd:YAG شود که تعویض بعدی IOL را دشوار می‌کند.
در صورت تأثیر شدید بر عملکرد بینایی، تنها درمان قطعی خارج کردن و تعویض IOL است.

1. کدر شدن لنز داخل چشمی چیست؟

کدر شدن لنز داخل چشمی (IOL) پدیده‌ای است که در آن بخش اپتیک IOL کاشته شده در جراحی آب مروارید پس از عمل کدر می‌شود. کدر شدن IOL از دهه 1990 گزارش شده است. تقریباً در 1 مورد از هر 200 IOL خارج یا تعویض شده مشاهده می‌شود.⁵⁾ کدر شدن بخش اپتیک IOL یکی از شایع‌ترین اندیکاسیون‌های خارج و تعویض IOL است، اما با بهبود مواد، فراوانی وقوع آن رو به کاهش است.⁷⁾

الگوی کدر شدن بسته به جنس IOL متفاوت است.

IOL آکریلیک آبدوست: رسوب فسفات کلسیم (کلسیفیکاسیون)
IOL آکریلیک آب‌گریز: گریسنیینگ، سفید شدن (SSNG)
IOL سیلیکونی: تغییر رنگ
IOL پلی‌متیل‌متاکریلات (PMMA): دژنراسیون اسنوفلیک

زمان بروز کدر شدن به سه دسته تقسیم می‌شود: حین عمل، اوایل پس از عمل (چند ساعت تا چند روز) و اواخر پس از عمل (چند ماه تا چند سال). اگر کدر شدن IOL با کدورت کپسول خلفی (PCO) اشتباه تشخیص داده شود، ممکن است کپسولوتومی خلفی غیرضروری با لیزر Nd:YAG یا ویترکتومی انجام شود که می‌تواند منجر به عوارض شود.

Q کدام نوع IOL بیشتر مستعد کدورت است؟

IOL‌های آکریلیک هیدروفیل بیشترین احتمال کدورت ناشی از کلسیفیکاسیون را دارند. در IOL‌های آکریلیک هیدروفوب ممکن است گریسینگ رخ دهد، اما تأثیر آن بر عملکرد بینایی معمولاً خفیف است. در محصولات فعلی بازار، به دلیل بهبود فرآیند تولید، فراوانی بروز کاهش یافته است.

2. علائم اصلی و یافته‌های بالینی

علائم ذهنی

کدورت IOL به تدریج پیشرفت می‌کند، بنابراین در مراحل اولیه اغلب بدون علامت است.

تاری دید (مه‌آلودگی): با پیشرفت کدورت، کل میدان دید تار به نظر می‌رسد.
کاهش بینایی: در رسوب کلسیم، کاهش قابل توجه بینایی رخ می‌دهد.
خیرگی (حساسیت به نور): به ویژه در گریسینگ به راحتی ایجاد می‌شود.
کاهش حساسیت کنتراست: حتی با کدورت خفیف نیز ممکن است احساس شود.

یافته‌های بالینی

معاینه با لامپ شکاف با بزرگنمایی بالا کلید تشخیص است. الگوی کدورت بسته به جنس IOL متفاوت است.

رسوب کلسیم

جنس مستعد: IOL آکریلیک هیدروفیل

ظاهر: کدر شدن سفید به دلیل رسوب فسفات کلسیم در سطح تا داخل بخش نوری. معمولاً حدود 5 سال پس از کاشت بروز می‌کند.

تأثیر بر عملکرد بینایی: شدید. اغلب نیاز به خارج کردن IOL و تعویض آن است.

گریس‌نینگ

مواد مستعد: IOL آکریلیک آب‌گریز

ظاهر: ظهور واکوئل‌های میکروسکوپی پر از مایع به اندازه ۱ تا ۲۰ میکرومتر در داخل بخش نوری. پدیده جدایش فاز آبی اساس آن است.

تأثیر بر عملکرد بینایی: اغلب خفیف است، اما در موارد پیشرفته، تعویض و خارج کردن IOL ممکن است مؤثر باشد. در بیماران با بیماری‌های شبکیه، ماکولا یا گلوکوم که عملکرد شبکیه کاهش یافته است، کاهش عملکرد بینایی بیشتر رخ می‌دهد.

SSNG

مواد مستعد: آکریلیک آب‌گریز (به طور پراکنده در AcrySof®)

ظاهر: جدایش فاز آبی میکروسکوپی حدود ۱۰۰ نانومتر در لایه سطحی بخش نوری رخ می‌دهد و به صورت کدر دیده می‌شود.

تأثیر بر عملکرد بینایی: کم است، اما کدورت به مرور زمان افزایش می‌یابد.

توموگرافی انسجام نوری بخش قدامی (AS-OCT) برای تشخیص وجود، موقعیت و تراکم کلسیفیکاسیون مفید است.

۳. علل و عوامل خطر

علل کدورت IOL چندعاملی است و ویژگی‌های ماده IOL، عوامل موضعی چشمی، عوامل سیستمیک و عوامل ایتروژنیک به طور ترکیبی نقش دارند.

عوامل مرتبط با ماده IOL

آکریلیک آبدوست: گروه‌های هیدروکسی (-OH) و کربوکسی (-COOH) روی سطح ماده، تبلور فسفات کلسیم را کاتالیز می‌کنند. ¹⁾
آکریلیک آب‌گریز: تغییرات دما باعث تغییر میزان آب در پلیمر شده و جدایش فاز آبی (گریس‌نینگ) رخ می‌دهد.
خطاهای ساخت و نگهداری IOL: تشکیل ناقص پلیمر و تداخل با مواد بسته‌بندی نیز از علل کدورت اولیه هستند.

عوامل موضعی چشم

شکست سد خونی-زلالیه (BAB): جراحی طولانی و پیچیده، التهاب شدید پس از عمل، یووئیت مزمن
قرار گرفتن در معرض گاز یا هوای داخل چشمی به دنبال جراحی داخلی چشم: DSAEK، DMEK و ویترکتومی از مهم‌ترین عوامل خطر هستند
بقایای کورتکس عدسی: کلسیفیکاسیون دیستروفیک به دلیل افزایش غلظت کلسیم در زلالیه
هیالوز ستاره‌ای: مرتبط با کلسیفیکاسیون IOL سیلیکونی؛ در بیش از 85% موارد کلسیفیکاسیون، هیالوز ستاره‌ای هم‌طرف مشاهده می‌شود
سندرم شبه‌لایه‌برداری: کدورت‌های شعاعی‌شکل روی سطح قدامی IOL

عوامل سیستمیک

دیابت: شکست BAB و افزایش غلظت فسفر در زلالیه به دلیل رتینوپاتی دیابتی تکثیری ⁶⁾
بیماری‌های بافت همبند: در سندرم اهلرز-دنلوس، BAB ممکن است از طریق اختلال عروقی آسیب ببیند؛ گزارش کلسیفیکاسیون ثانویه دوطرفه 14 سال پس از کاشت IOL وجود دارد ²⁾
بیماری‌های متابولیک: در آتروفی ژیرات (جهش ژن OAT)، افزایش اورنیتین در زلالیه ممکن است باعث رسوب اگزالات کلسیم شود ⁵⁾

خطرات مرتبط با جراحی ثانویه

کدورت IOL پس از پیوند اندوتلیوم قرنیه (DSAEK، DMEK) یا ویترکتومی اخیراً توجه ویژه‌ای را به خود جلب کرده است.

Belin و همکاران (2021) در یک مطالعه گذشته‌نگر روی 262 چشم با IOL Akreos AO60 تثبیت‌شده به صلبیه، میزان کلی کدورت را 2% (5/262 چشم) گزارش کردند، اما در مواردی که DSAEK انجام شده بود، این میزان به 25% (4/16 چشم) رسید که به طور معنی‌داری بالاتر بود (P<0.01). ⁶⁾ هر 5 چشم دچار کدورت در معرض گاز یا هوای داخل چشمی قرار گرفته بودند.

Aguilera Zúñiga و همکاران (2025) گزارش کردند که میزان کدورت IOL هیدروفیل پس از DMEK به حدود 9% می‌رسد و جنس IOL هیدروفیل در مقایسه با هیدروفوب 65 برابر خطر دارد. ⁴⁾ ری‌بابلینگ (تزریق مجدد حباب هوا) یک عامل خطر مستقل بود و حدود یک‌سوم IOLهای کدر نهایتاً نیاز به خارج‌سازی داشتند.

در چشم‌هایی که در معرض خطر نارسایی اندوتلیوم قرنیه هستند، توصیه می‌شود با در نظر گرفتن DSEK/DMEK در آینده، از جنس IOL غیر از آکریلیک هیدروفیل استفاده شود. ⁷⁾ همچنین IOL سیلیکونی ممکن است به دلیل چسبندگی روغن سیلیکون در حین ویترکتومی کدر شود. ⁷⁾

Q اگر برنامه جراحی زجاجیه یا پیوند قرنیه وجود داشته باشد، چه نکاتی در انتخاب IOL باید رعایت شود؟

IOL آکریلیک آبدوست پس از قرار گرفتن در معرض گاز داخل چشمی خطر کلسیفیکاسیون بالایی دارد. در صورت احتمال جراحی زجاجیه با تامپوناد گازی یا DSAEK/DMEK در آینده، انتخاب IOL آکریلیک آب‌گریز توصیه می‌شود. ⁶⁾

4. تشخیص و روش‌های آزمایش

تشخیص بالینی

معاینه با لامپ شکاف با بزرگنمایی بالا مهم‌ترین روش است. تغییرات دانه‌ای یا کدورت در سطح اپتیک IOL را با دقت مشاهده کنید.

نکات اصلی تشخیص به شرح زیر است:

محل کدورت: تمایز بین رسوب سطحی و تغییرات داخلی. در کلسیفیکاسیون پس از قرار گرفتن در معرض گاز، اغلب به مرکز اپتیک محدود می‌شود. ⁶⁾
شکل کدورت: رسوب کلسیم به صورت دانه‌ای تا سفید، و گریس‌نینگ به صورت نقاط درخشان مشاهده می‌شود.
روش عبور نور (Retroillumination): برای ارزیابی وسعت و شدت کدورت IOL مفید است.

تصویربرداری تشخیصی

OCT بخش قدامی (AS-OCT): موقعیت و تراکم کلسیفیکاسیون را به صورت غیرتهاجمی ارزیابی می‌کند. به تمایز تغییرات داخلی از رسوب سطحی کمک می‌کند.
عکاسی با لامپ شکاف (Slit-lamp photography): برای ثبت پیشرفت در طول زمان مفید است.

تست حساسیت کنتراست برای ارزیابی کمی تأثیر واقعی کدورت IOL بر عملکرد بینایی مفید است. افزایش نور پراکنده ناشی از کدورت IOL ممکن است در حدت بینایی آشکار نباشد، اما به صورت کاهش حساسیت کنتراست تشخیص داده شود.

تحلیل نمونه پس از خارج کردن

تشخیص قطعی با تحلیل دقیق IOL خارج شده امکان‌پذیر است.

روش آزمایش	هدف تشخیصی
رنگ‌آمیزی آلیزارین قرمز	کلسیم روی سطح IOL
رنگ‌آمیزی فون کوسا	فسفات کلسیم درون IOL
میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) + EDX	ساختار بلوری و آنالیز عنصری

Gartaganis و همکاران (2023) نمونه IOL هیدروفیل Carlevale خارج شده را با SEM-EDX تحلیل کردند و یک لایه متراکم از بلورهای هیدروکسی‌آپاتیت (HAP) به ضخامت حدود 10 میکرومتر در سطح قدامی تأیید کردند.¹⁾ تشکیل HAP به دلیل انتشار یون‌ها (Ca²⁺, PO₄³⁻, OH⁻) به درون پلیمر هیدروفیل بود.

Alferayan و همکاران (2026) رسوبات دانه‌برفی گل‌رزتی شکل را از IOL یک بیمار مبتلا به آتروفی ژایرات گزارش کردند و بلورهای اگزالات کلسیم را تأیید کردند که با رنگ‌آمیزی فون کوسا مثبت و در نور پلاریزه دوشکست نشان می‌دادند.⁵⁾ رسوب اگزالات کلسیم به جای فسفات کلسیم اولین گزارش از کدورت IOL بود.

تشخیص افتراقی

کدورت کپسول خلفی (PCO): مهم‌ترین تشخیص افتراقی. اگر کدورت IOL به اشتباه PCO تشخیص داده شود و Nd:YAG لیزری کپسولوتومی خلفی انجام شود، تعویض بعدی IOL دشوار خواهد شد.
کدورت زجاجیه / خونریزی زجاجیه
تکثیر سلول‌های اپیتلیال کپسول قدامی
کدورت بین لنزهای IOL پیگ‌بک

Q چگونه کدورت IOL را از کدورت کپسول خلفی تشخیص دهیم؟

کدورت IOL تغییری در خود بخش نوری IOL است و در معاینه با لامپ شکاف با بزرگنمایی بالا، تغییرات دانه‌ای تا سفیدرنگ روی سطح یا داخل IOL مشاهده می‌شود. کدورت کپسول خلفی، کدورتی است که در کپسول خلفی پشت IOL ایجاد می‌شود و به صورت مرواریدهای السنیگ یا تغییرات فیبروتیک دیده می‌شود. برای جلوگیری از تشخیص اشتباه، معاینه دقیق تحت گشاد کردن مردمک ضروری است.

5. روش‌های درمانی استاندارد

خارج کردن و تعویض IOL

تنها درمان قطعی برای کدورت IOL که بر عملکرد بینایی تأثیر می‌گذارد، خارج کردن و تعویض IOL است. کدورت شدید ناشی از رسوب کلسیم اندیکاسیون واضحی برای تعویض است. گریسنیگ و SSNG اغلب تأثیر خفیفی بر عملکرد بینایی دارند، اما در موارد پیشرفته، تعویض IOL می‌تواند مؤثر باشد. موارد نیاز به خارج کردن IOL به دلیل گریسنیگ IOL آکریلیک آب‌گریز بسیار نادر است. ⁷⁾

خارج کردن و تعویض IOL یک جراحی پیچیده است و با خطر عوارض زیر همراه است:

پارگی زونول‌ها
پارگی کپسول خلفی
آسیب اندوتلیوم قرنیه

در 33% موارد تعویض IOL، ویترکتومی قدامی لازم است. اگر قبلاً Nd:YAG لیزری کپسولوتومی خلفی انجام شده باشد، این میزان به 48% افزایش می‌یابد و حتی تثبیت داخل کپسولی ممکن است دشوار شود.

انتخاب ماده IOL جایگزین

در موارد مشکوک به پارگی سد خونی-زجاجیه‌ای، برای جلوگیری از کلسیفیکاسیون مجدد، لنز داخل چشمی از جنس هیدروفوبیک انتخاب می‌شود.

گارتاگانیس و همکاران (2023) در یک مورد کلسیفیکاسیون لنز داخل چشمی Carlevale هیدروفیلیک همراه با سندرم واگنر، پس از خارج کردن لنز، آن را با یک لنز داخل چشمی اتاق قدامی از جنس PMMA تعویض کردند و سه ماه پس از عمل، دید اصلاح‌شده 20/25 به دست آمد. ¹⁾ مبنای این انتخاب عدم گزارش کلسیفیکاسیون در لنزهای هیدروفوبیک بود.

مگوایر و همکاران (2024) در یک بیمار مبتلا به سندرم اهلرز-دنلوس، لنز داخل چشمی هیدروفیلیک کلسیفیه شده Akreos Fit را با یک لنز داخل چشمی سه‌تکه هیدروفوبیک در شیار مژگانی تعویض کردند و دو هفته پس از عمل، دید اصلاح‌شده 6/10 به دست آمد. ²⁾

درمان محافظه‌کارانه

کدورت‌های گذرا مانند پوشیده شدن لنز داخل چشمی با ذرات تریامسینولون استونید (TA) ممکن است خودبه‌خود برطرف شوند.

کومار و همکاران (2024) موردی را گزارش کردند که در آن پس از تزریق داخل زجاجیه‌ای TA، لنز داخل چشمی اتاق قدامی با ذرات TA پوشیده شد. ³⁾ با پیگیری محافظه‌کارانه، لنز داخل چشمی ظرف سه هفته شفاف شد و ادم ماکولای کیستیک نیز برطرف گردید. در چشم‌هایی با نقص کپسول خلفی یا ضعف زونول‌ها، خطر مهاجرت ذرات TA به اتاق قدامی وجود دارد.

استراتژی‌های جراحی جدید برای پیشگیری از کدورت

در چشم‌هایی که لنز داخل چشمی هیدروفیلیک دارند و نیاز به DMEK دارند، استراتژی‌هایی برای جلوگیری از کلسیفیکاسیون ناشی از قرار گرفتن در معرض گاز بررسی می‌شود.

آگیلرا زونیگا و همکاران (2025) تکنیکی را گزارش کردند که در آن در حین DMEK، یک لنز فاکیک اتاق خلفی معکوس به طور موقت در اتاق قدامی قرار داده می‌شود تا تماس مستقیم بین تامپوناد گازی و لنز Carlevale مسدود شود. ⁴⁾ لنز فاکیک اتاق خلفی پس از دو هفته بدون عارضه خارج شد و شفافیت نوری لنز داخل چشمی پس از شش ماه حفظ شد. دید اصلاح‌شده از logMAR 1.00 به 0.22 بهبود یافت.

لیزر Nd:YAG برای حذف رسوبات سطح لنز داخل چشمی مؤثر نیست و نباید برای کدورت لنز داخل چشمی انجام شود. کپسولوتومی خلفی اشتباه با لیزر خطر عوارض جراحی تعویض لنز داخل چشمی را افزایش می‌دهد.
خارج کردن و تعویض لنز داخل چشمی در صورت آسیب به کپسول عدسی نیاز به بخیه زدن لنز دارد و ممکن است عملکرد بینایی را نسبت به قبل از عمل کاهش دهد. لازم است اندیکاسیون با دقت ارزیابی شود.
در چشم‌هایی که سابقه کپسولوتومی خلفی دارند، میزان نیاز به ویترکتومی به 48% می‌رسد.

6. پاتوفیزیولوژی و مکانیسم دقیق بروز

مکانیسم رسوب کلسیم

کلسیفیکاسیون IOL آکریلیک هیدروفیل زمانی رخ می‌دهد که گروه‌های عاملی (-OH و -COOH) روی سطح پلیمر، هسته‌زایی فسفات کلسیم را تسهیل می‌کنند. ¹⁾ یون‌های Ca²⁺ و PO₄³⁻ در زلالیه به درون پلیمر هیدروفیل نفوذ کرده و به صورت هیدروکسی‌آپاتیت (HAP; Ca₅(PO₄)₃OH) متبلور می‌شوند.

بر اساس طبقه‌بندی Neuhann و همکاران، کلسیفیکاسیون به سه گروه تقسیم می‌شود.

اولیه: ناشی از عوامل مربوط به خود IOL (ویژگی‌های پلیمر، مشکلات تولید و بسته‌بندی). کلسیم به داخل لنز نفوذ می‌کند.
ثانویه: در نتیجه بیماری‌ها یا جراحی‌هایی که باعث اختلال سد خونی-زلالیه می‌شوند، رخ می‌دهد. رسوب کلسیم روی سطح لنز معمول است.
شبه‌کلسیفیکاسیون: رنگ‌آمیزی مثبت کاذب کلسیم.

در تحلیل SEM-EDX توسط Gartaganis و همکاران (2023)، یک لایه متراکم از بلورهای HAP به ضخامت حدود 10 میکرومتر در سطح جلویی IOL Carlevale مشاهده شد. ¹⁾ تشکیل HAP تا عمق حدود 60 میکرومتر از سطح پشتی نفوذ کرده بود، اما درست زیر سطح پشتی لایه HAP یافت نشد.

کلسیفیکاسیون ناشی از تماس با گاز یا هوا

تزریق هوا به اتاق قدامی در حین DSAEK یا DMEK، یا تماس مستقیم گاز SF₆ در حین ویترکتومی با IOL باعث دهیدراتاسیون شده و از طریق تغییرات شیمیایی، کلسیم و فسفات در محل تماس رسوب می‌کنند. ⁶⁾ بنابراین، کلسیفیکاسیون پس از تماس با گاز معمولاً به مرکز نوری محدود می‌شود.

مکانیسم گلیسنیگ

در IOL آکریلیک هیدروفوب، با افزایش دما در بدن، میزان جذب آب در پلیمر افزایش می‌یابد، اما با کاهش دما، آب اضافی در حفره‌های (voids) درون پلیمر جمع می‌شود. این پدیده جدایش فاز آبی، اساس گلیسنیگ است. باعث پراکندگی نور و تابش نور شناور شبکیه می‌شود.

مکانیسم سفیدشدگی (SSNG)

جدایش فاز آبی ریزتر (حدود 100 نانومتر) نسبت به گلیسنیگ در لایه سطحی نوری رخ می‌دهد و به دلیل بازتاب و پراکندگی نور، به صورت کدری سفید دیده می‌شود. SSNG نیز نامیده می‌شود و در ماده آکریلیک هیدروفوب آکریسوف® مشاهده می‌شود.

شرایط خاص

Alferayan و همکاران (2026) رسوب بلورهای روزت‌شکل اگزالات کلسیم را روی IOL یک بیمار مبتلا به آتروفی ژایرات گزارش کردند. ⁵⁾ در آتروفی ژایرات، کمبود آنزیم OAT منجر به تجمع غلظت بالای اورنیتین در زلالیه می‌شود که ترکیب شیمیایی زلالیه را تغییر داده و احتمالاً رسوب اگزالات کلسیم را تسهیل می‌کند. این اولین گزارش از رسوب اگزالات کلسیم (نه فسفات کلسیم) به عنوان کدورت IOL است.

7. تحقیقات جدید و چشم‌انداز آینده (گزارش‌های مرحله تحقیقاتی)

پیشگیری از کدورت IOL در حین DMEK با روش سد لنز موقت فاکیک اتاق خلفی

آگیلرا زونیگا و همکاران (2025) روشی را گزارش کردند که در آن هنگام انجام DMEK در چشم‌های دارای لنز Carlevale آبدوست، یک لنز فاکیک اتاق خلفی معکوس (0.5- دیوپتر، 12.1 میلی‌متر) به طور موقت در اتاق قدامی قرار می‌گیرد. ⁴⁾ این لنز فاکیک اتاق خلفی به عنوان سدی عمل می‌کند که تماس بین تامپوناد گازی SF₆ 20% و IOL را مسدود می‌کند. پس از دو هفته، لنز فاکیک اتاق خلفی خارج می‌شود و پس از شش ماه، پیوند غشای دسمه به خوبی چسبیده و شفافیت نوری IOL حفظ شده بود. مزیت این روش این است که تامپوناد کافی بدون نیاز به مداخله جراحی اضافی مانند تعویض IOL حفظ می‌شود. با این حال، هزینه اضافی لنز فاکیک اتاق خلفی و نیاز به جراحی مجدد برای خارج کردن آن، و همچنین نیاز به جمع‌آوری داده‌های ایمنی بلندمدت، چالش‌هایی هستند.

8. منابع

Gartaganis PS, Natsi PD, Gartaganis SP, Koutsoukos PG, Manousakis E, Karmiris E. Explantation of a sutureless scleral fixated Carlevale intraocular lens due to calcification: a clinical and laboratory report. BMC ophthalmology. 2023;23(1):359. doi:10.1186/s12886-023-03102-0. PMID:37587408; PMCID:PMC10433584.
Maguire MJ, Munro DJ, Merz P, et al. Intraocular lens calcification in a patient with Ehlers-Danlos syndrome. Am J Ophthalmol Case Rep. 2024;35:102080. doi:10.1016/j.ajoc.2024.102080.
Kumar K, Agarwal D, Bajaj A, Saha S. Transient anterior chamber intraocular lens opacification by triamcinolone acetonide following intravitreal injection. GMS ophthalmology cases. 2024;14:Doc16. doi:10.3205/oc000248. PMID:39811491; PMCID:PMC11730686.
Aguilera Zúñiga M, Güell JL, Gris Ó, et al. A novel use of temporary ICL during DMEK to prevent gas-induced opacification of a scleral-fixated Carlevale IOL. Am J Ophthalmol Case Rep. 2025;40:102454. doi:10.1016/j.ajoc.2025.102454. PMID:41209839; PMCID:PMC12590035.
Alferayan YA, Hameed ST, Maktabi AMY, Alsaif FF. Intraocular lens opacification in a patient with gyrate atrophy with a subluxated intraocular lens. Am J Case Rep. 2026;27:e950243. doi:10.12659/ajcr.950243.
Belin PJ, Kim JH, Sheikh A, Winokur J, Rhee D, Deramo V. Incidence and Risk of Scleral-Fixated Akreos (AO60) Lens Opacification: A Case Series. Journal of vitreoretinal diseases. 2021;5(2):157-162. doi:10.1177/2474126420946605. PMID:37009087; PMCID:PMC9979051.
Miller KM, Oetting TA, Tweeten JP, et al. Cataract in the Adult Eye Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2022;129(1):P52-P94.