Bệnh leptospirosis là bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người do vi khuẩn Gram âm thuộc chi Leptospira, một loại xoắn khuẩn, gây ra. Còn được gọi là bệnh Weil. Đây là bệnh truyền nhiễm từ động vật phổ biến nhất thế giới, với ước tính 500.000 ca nguy cơ cao mỗi năm. Tỷ lệ tử vong lên tới 30% [1, 5].
Tỷ lệ nhiễm cao gấp khoảng 10 lần ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới so với vùng ôn đới. Ở Nhật Bản, các ca rải rác xảy ra trên toàn quốc. Ngay cả ở thành phố, nhiễm trùng có thể xảy ra qua công việc thoát nước hoặc tiếp xúc với phân chuột. Các ca nhập khẩu, nhiễm bệnh ở nước ngoài và phát bệnh trong nước, cũng đang gia tăng.
Viêm màng bồ đào do Leptospira thường gặp ở người lao động nông nghiệp. Thường gặp nhất ở nam giới trẻ đến trung niên.
Triệu chứng toàn thân rất đa dạng và được chia thành hai giai đoạn sau:
Giai đoạn cấp tính (giai đoạn không vàng da)
Sốt: Khởi phát với sốt cao đột ngột.
Đau cơ và đau khớp: Kèm theo các triệu chứng giống cảm cúm.
Xung huyết kết mạc: Có thể thấy ngay cả ở giai đoạn không vàng da.
Khác: Đau đầu, buồn nôn, chán ăn, đau bụng, v.v. Các trường hợp nhẹ tự khỏi.
Giai đoạn muộn (Giai đoạn vàng da / Bệnh Weil)
Tam chứng Weil: Xuất huyết, vàng da, tổn thương thận (protein niệu).
Tổn thương thận: Viêm thận kẽ, urê huyết, thiểu niệu.
Viêm màng não: Triệu chứng kích thích màng não (đau đầu).
Khác: Trạng thái tâm thần, lú lẫn, mê sảng và các triệu chứng toàn thân nghiêm trọng.
Trong các trường hợp điển hình, thường khỏi mà không để lại di chứng.
Leptospirosis có biểu hiện lâm sàng từ nhẹ đến nặng. Bệnh Weil là thể nặng, đề cập đến giai đoạn vàng da muộn kèm xuất huyết, vàng da và suy thận.
Các triệu chứng về mắt thường xuất hiện 6 tháng sau nhiễm trùng toàn thân, nhưng thời gian khởi phát có thể dao động từ 2 tuần đến vài năm.
Các dấu hiệu mắt của bệnh leptospirosis khác nhau giữa giai đoạn cấp tính và giai đoạn miễn dịch muộn.
Dấu hiệu mắt có thể xuất hiện một bên hoặc hai bên.
Vi khuẩn Leptospira do động vật gặm nhấm, động vật hoang dã, gia súc và thú cưng mang. Vi khuẩn được bài tiết qua nước tiểu, do đó nhiễm trùng xảy ra qua nước hoặc đất bị nhiễm nước tiểu.
Các đường lây nhiễm chính như sau:
Các yếu tố nguy cơ chính như sau:
Xét nghiệm huyết thanh học đóng vai trò trung tâm trong chẩn đoán xác định bệnh leptospirosis.
Chẩn đoán phân biệt nhãn khoa đối với viêm màng bồ đào do Leptospira bao gồm:
| Bệnh cần phân biệt | Điểm phân biệt |
|---|---|
| Viêm mống mắt-thể mi dị sắc Fuchs | Có xung huyết quanh giác mạc cấp tính, flare và viêm tiền phòng |
| Bệnh toxoplasma | Có hay không tổn thương viêm hắc mạc và võng mạc |
| Hoại tử võng mạc cấp | Có hay không tổn thương viêm hắc mạc và võng mạc |
Ngoài ra, cũng cần phân biệt với các bệnh sau đây.
Trong viêm màng bồ đào do Leptospira, không thấy dày hắc mạc hoặc bong võng mạc tiết dịch. Trong bệnh Harada, các dấu hiệu này xuất hiện sớm, là điểm phân biệt quan trọng.
Việc điều trị bệnh leptospirosis khác nhau tùy theo mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Quản lý dịch truyền và kiểm soát đau, sốt là cơ bản.
Cần điều trị kháng sinh toàn thân.
Nhìn chung, điều trị trong khoảng 3 tuần bằng penicillin, azithromycin, doxycycline, v.v.
Các phương pháp điều trị chính cho các biểu hiện ở mắt như sau:
Viêm màng bồ đào ở mắt là tổn thương muộn do phản ứng miễn dịch, vì vậy điều trị chính là steroid và thuốc giãn đồng tử. Tuy nhiên, nếu nhiễm trùng toàn thân đang ở giai đoạn hoạt động, cũng sử dụng kháng sinh toàn thân.
Cơ chế xuất hiện triệu chứng mắt trong bệnh leptospirosis được cho là liên quan đến cả đáp ứng miễn dịch của vật chủ và độc tố vi khuẩn.
Những thay đổi sau đây trong mắt đã được báo cáo.
Những phát hiện này cho thấy nội độc tố có thể là tác nhân kích hoạt viêm màng bồ đào do Leptospira [3].
Triệu chứng mắt xuất hiện sau 1-6 tháng nhiễm trùng. Xung huyết kết mạc ở giai đoạn cấp liên quan trực tiếp đến nhiễm khuẩn huyết. Trong khi đó, viêm màng bồ đào ở giai đoạn miễn dịch muộn là do phản ứng miễn dịch, không phải tổn thương mô mắt trực tiếp do vi khuẩn.
Việc không có tổn thương hắc võng mạc thường gợi ý rằng bệnh sinh không phải là nhiễm trùng trực tiếp hắc mạc, mà là phản ứng miễn dịch ở tiền phòng và buồng dịch kính.
Viêm màng bồ đào mắt được cho là không phải tổn thương trực tiếp do vi khuẩn, mà là phản ứng chậm do đáp ứng miễn dịch của vật chủ. Sự gia tăng cytokine trong thủy dịch và vai trò của nội độc tố đã được đề xuất. Xem phần “Sinh lý bệnh” để biết chi tiết.
Hiện tại chưa có vắc-xin cho người được phổ biến rộng rãi. Tiêm vắc-xin cho động vật có hiệu quả trong việc ngăn ngừa nhiễm trùng, nhưng ứng dụng trên người vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu.
Các biện pháp phòng ngừa hiện tại bao gồm tránh tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, dùng kháng sinh dự phòng (doxycycline) cho người có nguy cơ cao và tiêm vắc-xin cho động vật. Đôi khi cũng được chỉ định uống kháng sinh dự phòng trước khi đi du lịch đến vùng dịch tễ.
Về việc tìm hiểu cơ chế bệnh sinh của viêm màng bồ đào do Leptospira, các nghiên cứu đang được tiến hành về hồ sơ cytokine trong thủy dịch và vai trò của nội độc tố. Những hiểu biết này có thể dẫn đến sự phát triển các liệu pháp nhắm mục tiêu hơn.
Rathinam SR. Ocular manifestations of leptospirosis. J Postgrad Med. 2005;51(3):189-194. PMID: 16333191
Rathinam SR, Rathnam S, Selvaraj S, Dean D, Nozik RA, Namperumalsamy P. Uveitis associated with an epidemic outbreak of leptospirosis. Am J Ophthalmol. 1997;124(1):71-79. PMID: 9222235
Priya CG, Rathinam SR, Muthukkaruppan V. Evidence for endotoxin as a causative factor for leptospiral uveitis in humans. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2008;49(12):5419-5424. PMID: 18658094
Shukla D, Rathinam SR, Cunningham ET Jr. Leptospiral uveitis in the developing world. Int Ophthalmol Clin. 2010;50(2):113-124. PMID: 20375866
Arrieta-Bechara CE, Carrascal-Maldonado AY. Ocular leptospirosis: a review of current state of art of a neglected disease. Rom J Ophthalmol. 2022;66(4):282-288. PMID: 36589326
