Viêm kết mạc - giác mạc dịch (epidemic keratoconjunctivitis: EKC) là bệnh viêm kết mạc cấp tính có khả năng lây nhiễm cao do nhiễm adenovirus (AdV) gây ra. Thường được gọi là “đau mắt đỏ dịch”. Đây là bệnh dịch phổ biến nhất trong lĩnh vực nhãn khoa tại Nhật Bản và cũng là bệnh quan trọng về sức khỏe cộng đồng ở các nước châu Á1).
EKC được Fuchs báo cáo lần đầu tiên vào năm 1889 với tên gọi “viêm giác mạc chấm nông”, và đến năm 1938 thuật ngữ “viêm kết giác mạc dịch” mới được sử dụng. Sau đó, vào năm 1955, Jawetz và cộng sự đã xác nhận mối quan hệ căn nguyên trực tiếp với adenovirus1). Tại Nhật Bản, trong hội nghị tổng hội Nhãn khoa Nhật Bản năm 1959, epidemic keratoconjunctivitis được quyết định dịch là “ryukosei kakuketsumakuen”1).
Ban đầu, EKC điển hình được chẩn đoán lâm sàng khi có đủ ba dấu hiệu: viêm kết mạc nang cấp tính, đục dưới biểu mô giác mạc và nổi hạch trước tai, và nguyên nhân chỉ giới hạn ở type AdV8. Sau đó, EKC do AdV19 và 37 thuộc nhóm D cũng được báo cáo, và trong những năm gần đây, sự bùng phát do các type mới AdV53, 54, 56, 64 và 85 đã được xác nhận1).
Tại Nhật Bản, cuộc điều tra xu hướng phát sinh bệnh truyền nhiễm (giám sát bệnh truyền nhiễm) đã được tiến hành liên tục từ năm 1981. EKC là bệnh truyền nhiễm loại 5 theo Luật Bệnh Truyền nhiễm, được báo cáo từ khoảng 690 cơ sở y tế nhãn khoa điểm cố định trên toàn quốc1). Viêm kết mạc hầu họng (PCF), cũng là viêm kết mạc do adenovirus, được báo cáo từ khoảng 3.100 cơ sở nhi khoa điểm cố định trên toàn quốc1).
Theo Hướng dẫn Thực hành Lâm sàng về Viêm Kết mạc Do Virus Phiên bản 2025, ước tính khoảng 700.000 đến 1,3 triệu người mắc EKC mỗi năm tại Nhật Bản1).
Thời kỳ
Số bệnh nhân EKC trên một cơ sở điểm cố định (ca/năm)
Số bệnh nhân PCF trên một cơ sở điểm cố định (ca/năm)
Trước đại dịch (trung bình 2013–2019)
34,8 ± 4,9
23,3 ± 3,2
Thời kỳ đại dịch (trung bình 2020–2022)
11,5 ± 1,6 (giảm còn khoảng 1/3)
11,0 ± 0,17 (giảm còn khoảng 1/2)
Năm 2023 (sau đại dịch)
26,15
56.7 (khoảng gấp đôi bình thường)
Nhờ các biện pháp phòng ngừa nhiễm khuẩn chung như vệ sinh tay và đeo khẩu trang trong khuôn khổ các biện pháp đối phó với COVID-19, cả EKC và PCF đều giảm rõ rệt trong thời kỳ đại dịch 2020–20221,2). Năm 2023, PCF đã bùng phát trở lại với quy mô gấp khoảng đôi so với bình thường và EKC cũng đang tiến gần đến mức trước đại dịch1).
Xu hướng tương tự cũng được xác nhận qua hệ thống giám sát trạm mắt tại Hàn Quốc (2013–2022), với tỷ lệ mắc EKC hàng năm đạt đỉnh 22.5 ca trên 1,000 người vào năm 2018 và giảm xuống còn 4.0 ca vào năm 20222). Tỷ lệ mắc tối đa hàng tuần giảm từ 49.7 năm 2016 xuống 9.0 năm 2022, nhưng mô hình theo mùa tập trung vào tháng 8–9 vẫn được duy trì2).
Trên toàn cầu, AdV8 là type gây bệnh chính của EKC, nhưng từ năm 1997, việc phát hiện AdV8 đã giảm dần và thay vào đó AdV54 trở thành type được phát hiện nhiều nhất trong giai đoạn 2015–20191,18). AdV54 là một huyết thanh type ít được báo cáo trên quốc tế; AdV53, 56 và 64 cũng tiếp tục được phát hiện, và từ năm 2015, AdV85 mới cũng đã được phát hiện và báo cáo1,17).
Theo độ tuổi, nhóm 0–6 tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất, sau đó giảm dần ở nhóm 7–19 tuổi và nhóm 20 tuổi trở lên. Theo Quy định Thi hành Luật An toàn Vệ sinh Trường học, bệnh này được xếp vào loại thứ 3「bệnh truyền nhiễm khác」, và học sinh phải nghỉ học cho đến khi bác sĩ xác nhận không còn nguy cơ lây nhiễm. Mặc dù không có quy định chính xác về số ngày, nhưng khoảng 2 tuần thường được lấy làm hướng dẫn.
QBệnh “đau mắt đỏ” lây nhiễm mạnh đến mức nào?
A
Nó có khả năng lây nhiễm rất cao. Adenovirus có thể duy trì khả năng lây nhiễm trong hơn 10 ngày ngay cả trong môi trường khô ráo, và trở thành nguyên nhân gây nhiễm trùng bệnh viện qua bàn tay nhân viên y tế, đầu đo nhãn áp, và lọ thuốc nhỏ mắt bị nhiễm bẩn. Nhiễm trùng trong gia đình cũng thường gặp, và trong Hướng dẫn thực hành lâm sàng viêm kết mạc do virus 2025, tiền sử lây nhiễm trong gia đình được coi là một trong những dấu hiệu hỗ trợ chẩn đoán lâm sàng. Khả năng lây nhiễm kéo dài khoảng 2 tuần sau khi khởi phát, tức là cho đến khi các dấu hiệu lâm sàng lành hẳn, do đó cần tránh đi học và đi làm cho đến khi hết tiết tố và xung huyết.
Thâm nhiễm dưới biểu mô giác mạc trong viêm kết mạc giác mạc dịch (so sánh trước và sau điều trị)
Karaca EE, Çelik G, İdacı Koç Ş, Evren Kemer Ö. Evaluating the Efficacy of Topical Tacrolimus Alone and in Combination with Prednisolone for Treating Subepithelial Infiltrates in Epidemic Keratoconjunctivitis. Biomedicines. 2025;13(4):895. doi:10.3390/biomedicines13040895. PMCID: PMC12024548. License: CC BY 4.0.
Trước khi điều trị (trái), giác mạc có nhiều thâm nhiễm dưới biểu mô (SEI) rải rác, và sau 3 tháng nhỏ tacrolimus đơn độc (phải), các thâm nhiễm này đã thoái lui. Tương ứng với diễn biến tổn thương giác mạc của viêm kết mạcgiác mạc do adenovirus được đề cập trong phần “2. Triệu chứng chính và dấu hiệu lâm sàng”
Thời kỳ ủ bệnh là 7–14 ngày1). Thông thường, bệnh khởi phát đầu tiên ở một mắt, sau đó vài ngày lây sang mắt kia và thường trở thành cả hai mắt. Khởi phát đồng thời cả hai mắt chiếm khoảng 10–20% trường hợp1).
Đặc điểm là sưng mí mắt nặng hơn so với viêm kết mạc do vi khuẩn. Tiết tố có dạng huyết thanh-fibrin, do đó là điểm phân biệt với viêm kết mạc do vi khuẩn có tiết tố nhầy-mủ1). Các triệu chứng lâm sàng nặng nhất vào khoảng 5–8 ngày sau khởi phát, sau đó thoái lui.
Dấu hiệu lâm sàng (dấu hiệu được bác sĩ xác nhận khi khám)
Viêm kết mạc dạng nang: Hình thành các nang từ kết mạc mi dưới đến vùng cùng đồ
Thâm nhiễm dưới biểu mô giác mạc đa ổ (MSI) xuất hiện khoảng 1 tuần sau khởi phát
Sưng, đau hạch bạch huyết trước tai
Tuy nhiên, cả ba dấu hiệu này không nhất thiết xuất hiện đồng thời. Thường gặp trường hợp viêm kết mạc dạng nang với tình trạng viêm tương đối mạnh khiến nghi ngờ viêm kết mạc AdV, sau đó trong quá trình diễn tiến các dấu hiệu điển hình xuất hiện đầy đủ và cuối cùng được chẩn đoán là EKC1).
Kết mạc mi và kết mạc nhãn cầu có hiện tượng xung huyết mạnh. Follicle ở kết mạc mi là dấu hiệu quan trọng nhất để chẩn đoán “viêm kết mạc dạng nang”, nhưng nếu xung huyết và đục kết mạc nặng thì khó quan sát được dấu hiệu follicle1). Giai đoạn đầu, có thể thấy xuất huyết điểm (chấm xuất huyết nhỏ) ở kết mạc mi trên, có giá trị chẩn đoán cao1).
Trong trường hợp nặng, sau vài ngày kể từ khi khởi phát, giả mạc có thể hình thành trên kết mạc mi, được gọi là viêm kết mạc giả mạc1). Khi giả mạc hình thành, dịch tiết mắt có dạng gần như nhầy-mủ. Về mặt mô học, đây là sản phẩm viêm chứa fibrin, bạch cầu trung tính, đại thực bào, tế bào lympho và tế bào hình tua1).
Viêm kết mạc thường tự khỏi trong vòng 2-3 tuần, nhưng trong trường hợp có giả mạc, tình trạng sưng mí mắt, xung huyết kết mạc và phù nề có thể kéo dài. Sau khi viêm thoái lui, có thể để lại sẹo nông trên kết mạc hoặc trong trường hợp nặng là hình thành chắp kết mạc (symblepharon)1).
Thâm nhiễm dưới biểu mô giác mạc đa ổ (MSI) và phân chia giai đoạn
Sau 4-5 ngày kể từ khi khởi phát, xuất hiện viêm giác mạc biểu mô dạng chấm bắt màu fluorescein, kèm theo thâm nhiễm nhẹ trong biểu mô xung quanh và dần dần tiến triển thành thâm nhiễm dưới biểu mô dạng chấm đến hình tròn nhỏ1). Đó là MSI. Nếu không được điều trị steroid thích hợp, MSI sẽ tồn tại dưới dạng đục dưới biểu mô hình tròn nhỏ đến dạng mảng trong nhiều năm và gây suy giảm thị lực (loạn thị không đều, sợ ánh sáng)1).
Hướng dẫn thực hành lâm sàng về viêm kết mạc do virus phiên bản 2025 đưa ra phân chia giai đoạn bệnh của MSI như sau1).
Giai đoạn MSI 0-II (giai đoạn cấp tính)
Giai đoạn 0 (ngày thứ 2 sau khởi phát): Mụn nước biểu mô, kích thước 25–30 μm. Có thể quan sát được dưới kính hiển vi đèn khe
Giai đoạn I (khoảng ngày thứ 4–5): Viêm giác mạc chấm biểu mô (nông). Tổn thương dạng gồ nhỏ, khi nhuộm fluorescein xuất hiện dưới dạng các chấm tối nhỏ trong màng phim nước mắt màu xanh
Giai đoạn II (ngày thứ 6–9): Viêm giác mạc chấm biểu mô (sâu). Các tổn thương giai đoạn I hợp nhất và lan đến lớp sâu của biểu mô. Bắt màu fluorescein dạng chấm biểu mô lớn hơn
Giai đoạn MSI III–V (bán cấp đến mạn tính)
Giai đoạn III (ngày thứ 7 đến tuần thứ 2): Thâm nhiễm dưới biểu mô. Ngoài tổn thương giai đoạn II, có kèm đục nhẹ dưới biểu mô
Giai đoạn IV (tuần thứ 3 đến vài tháng): Đục dưới biểu mô hình tròn nhỏ. Không bắt màu fluorescein
Giai đoạn V (vài tuần đến vài tháng): Đục dưới biểu mô hình tròn nhỏ dạng hạt. Không bắt màu fluorescein. Gây suy giảm thị lực
Các giai đoạn từ III trở đi tương ứng với MSI thực sự1).
Hình ảnh lâm sàng khác nhau tùy theo type AdV gây bệnh1).
AdV8 (type cổ điển): Được coi là type chính gây EKC trên toàn thế giới, nhưng đã giảm phát hiện từ sau năm 1997. Tỷ lệ màng giả cao
AdV54: Viêm kết mạc giai đoạn khởi phát ở mức độ trung bình, tỷ lệ biến chứng màng giả thấp, nhưng tỷ lệ biến chứng MSI lên đến 70–80% và nhiều trường hợp còn đục dưới biểu mô sau khi lành. Kèm sưng hạch bạch huyết trước tai khoảng 50%1,18)
AdV85: Viêm kết mạc nặng, với sưng mi, xuất huyết dạng chấm kết mạc và sưng hạch bạch huyết trước tai xuất hiện với tần suất cao khoảng 70%. Các biến chứng giác mạc như viêm giác mạc chấm biểu mô và MSI cũng thường gặp1,17)
AdV4 (EKC nhẹ): Biểu hiện viêm kết mạc nhẹ, tần suất viêm giác mạc kèm theo khoảng 30%, ở mức thấp1)
Thể trẻ em: Do mô tuyến chưa phát triển đầy đủ, sự hình thành nang lympho kém, màng giả chiếm ưu thế với sung huyết và phù nề mạnh. Ít khi có nổi hạch trước tai. Hơn một nửa số ca có triệu chứng toàn thân như sốt, viêm họng, viêm phế quản, viêm tai giữa, tiêu chảy, nôn mửa. Có thể gây viêm giác mạc biểu mô nặng hoặc trợt giác mạc, và bội nhiễm vi khuẩn có thể dẫn đến loét giác mạc1)
Viêm kết mạc nhú mạn tính: Thể bệnh trong đó bệnh nhân vẫn cảm thấy dị vật và tiết dịch mắt dù đã hơn 1 tháng kể từ khi khởi phát viêm kết mạc do AdV. Kết mạc mi có sung huyết nhẹ và tăng sản nhú, đôi khi có dạng nhung. Nguyên nhân do AdV3, 5, 7, 8, 19, v.v.1)
Thể kết hợp viêm niệu đạo do AdV: AdV37, 53, 56 cũng có thể gây viêm niệu đạo ở nam giới. Có báo cáo cho thấy khoảng một nửa số bệnh nhân viêm niệu đạo do AdV đồng thời bị viêm kết mạc, và đường lây qua nhiễm trùng tình dục cũng đã được chỉ ra1)
QThâm nhiễm dưới biểu mô giác mạc (MSI) xuất hiện vào khoảng thời gian nào?
A
Vào ngày thứ 4-5 sau khi khởi phát bệnh, viêm giác mạc biểu mô dạng chấm xuất hiện ở lớp nông của giác mạc, tiến triển thành viêm giác mạc dạng chấm sâu bắt màu fluorescein vào ngày 6-9, và hình thành thâm nhiễm dưới biểu mô từ ngày 7 đến tuần thứ 2. Sau tuần thứ 3, trở thành các đục dưới biểu mô hình tròn nhỏ đến dạng hạt. MSI được cho là phản ứng quá mẫn muộn đối với kháng nguyên adenovirus, đáp ứng tốt với thuốc nhỏ mắt steroid, nhưng nếu ngừng sớm có thể tái phát, cần giảm dần hoặc chuyển sang steroid yếu hơn. Giảm thị lực và sợ ánh sáng có thể kéo dài vài tháng đến vài năm.
Họ Adenoviridae là virus DNA sợi kép, không có vỏ bọc, cấu trúc khối đa diện đều 20 mặt (đường kính 70–90 nm). Được phân loại thành 7 loài A–G. Trước đây được phân loại theo kiểu huyết thanh dựa trên phản ứng trung hòa, nhưng từ type AdV52 trở đi, chúng được đánh số dưới dạng kiểu gen (genotype) dựa trên trình tự gen1). Hiện nay, các type được xác định bằng trình tự của các vùng biến đổi trong bộ gen AdV: penton, hexon và fiber1).
Năm 2012, Zhou và cộng sự đã phát hiện rằng chủng chuẩn của AdV19 không gây EKC, mà chính chủng đột biến của AdV19 mới gây EKC12). Chủng đột biến này là một thể khảm với vùng penton của AdV22 và vùng fiber của AdV37, và đã được định nghĩa lại là AdV641,12).
Từ năm 2015, AdV mới được xác định từ bệnh nhân EKC tại Nhật Bản đã được báo cáo là AdV8517). AdV85 được phân loại là human mastadenovirus D tái tổ hợp mới, và cũng đã được phát hiện ở các ca EKC nước ngoài1,17).
Đường lây truyền quan trọng nhất là lây nhiễm qua tiếp xúc qua tay1). Adenovirus có đặc tính sinh học rất mạnh và có nhiều đường lây truyền khác nhau.
Tay của nhân viên y tế: Nguyên nhân chính gây lây nhiễm bệnh viện qua khám và thủ thuật
Đầu đo nhãn áp: Tiếp xúc trực tiếp với nhãn cầu nên nguy cơ lây nhiễm cao
Lọ thuốc nhỏ mắt bị nhiễm khuẩn: Thuốc nhỏ mắt dùng trong thủ thuật được sử dụng cho nhiều bệnh nhân, do đó có thể trở thành nguồn lây nhiễm nếu sử dụng không đúng cách
Bề mặt môi trường: Tay nắm cửa, bàn, ghế, v.v. Dung dịch chứa adenovirus có thể duy trì khả năng lây nhiễm hơn 10 ngày ngay cả khi làm khô tự nhiên
Lây nhiễm trong gia đình cũng thường gặp. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm kết mạc do virus phiên bản 2025 đã áp dụng tiền sử lây nhiễm trong gia đình như một dấu hiệu hỗ trợ cho tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng1).
Viêm kết mạc do AdV gây ra lây nhiễm bệnh viện do khả năng lây truyền mạnh, do đó cần chẩn đoán nhanh chóng và chính xác1). Điều quan trọng là nhân viên lễ tân, kỹ thuật viên khúc xạ và điều dưỡng phải hỏi bệnh nhân về tình trạng xung huyết kết mạc, cảm giác khó chịu, v.v., và đối với những bệnh nhân nghi ngờ nhiễm bệnh, cần nhanh chóng cố gắng chẩn đoán xác định bằng bộ xét nghiệm chẩn đoán nhanh1). Nếu có từ 2 bệnh nhân trở lên trong khoa, xác định là lây nhiễm bệnh viện và thực hiện các biện pháp như hạn chế nhập viện mới và đóng cửa khoa trong ít nhất 1 tuần1).
Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm kết mạc do virus phiên bản 2025 quy định các tiêu chuẩn chẩn đoán viêm kết mạc do AdV như sau1).
Phân loại
Mục
A. Xét nghiệm vi sinh
A-1. Dương tính kháng nguyên AdV bằng kit phát hiện nhanh kháng nguyên AdV A-2. Phát hiện gen AdV bằng phương pháp PCR
B. Dấu hiệu thực thể
B-1. Viêm kết mạc nang cấp tính B-2. Chấm xuất huyết kết mạc B-3. Màng giả kết mạc B-4. Viêm giác mạc biểu mô lan tỏa hoặc thâm nhiễm dưới biểu mô giác mạc đa ổ
C. Dấu hiệu hạch bạch huyết trước tai
Có sưng hoặc đau khi ấn
D. Dấu hiệu toàn thân
Có ít nhất một trong các triệu chứng: sốt, đau họng, viêm phế quản
E. Lây nhiễm trong gia đình
Có
Chẩn đoán xác định: Đáp ứng một trong các tiêu chí A và có B-1
Chẩn đoán lâm sàng: Có cả B-1 và B-2, đồng thời có ít nhất một trong các tiêu chí B-3, B-4, C, D, E dương tính
Đối với các cơ sở không thể thực hiện xét nghiệm vi sinh hoặc các trường hợp nghi ngờ EKC mạnh dù xét nghiệm vi sinh âm tính, tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng kết hợp các dấu hiệu lâm sàng có tương quan chặt với xét nghiệm virus là chấm xuất huyết kết mạc, màng giả kết mạc và lây nhiễm trong gia đình cũng được thiết lập1).
Phương pháp sắc ký miễn dịch (kit phát hiện nhanh kháng nguyên)
Kit phát hiện nhanh kháng nguyên AdV sử dụng phương pháp sắc ký miễn dịch (IC), được gọi là kit phát hiện kháng nguyên, là phương pháp xét nghiệm duy nhất cho phép xác định kháng nguyên AdV một cách nhanh chóng và đơn giản1). Đây là xét nghiệm thiết yếu không thể thiếu trong chẩn đoán viêm kết mạc do AdV tại lâm sàng và nên được trang bị thường xuyên tại phòng khám mắt.
Phương pháp xét nghiệm
Độ nhạy
Độ đặc hiệu
Thời gian đọc kết quả
Đặc điểm
Phương pháp sắc ký miễn dịch (nạo kết mạc)
Khoảng 70–80%
Gần như 100%
5–15 phút
Dương tính xác định chẩn đoán. Cần nạo kết mạc bằng tăm bông.
Phương pháp sắc ký miễn dịch (lấy nước mắt)
Khoảng 70–80%
Gần như 100%
5–15 phút
Giấy lọc 5×5 mm đặt lên mi dưới, ít xâm lấn, hữu ích ở trẻ em 3)
Phương pháp IC tự động khuếch đại bạc
Tăng
Gần như 100%
Khoảng 15 phút
Hạt vàng đánh dấu được khuếch đại khoảng 100 lần bằng bạc, độ nhạy cao nhất hiện nay4)
Đối với mẫu nạo kết mạc, cần gây tê nhỏ mắt sau đó nạo mạnh kết mạc mi nhiều lần bằng tăm bông. Lượng bệnh phẩm ít là một nguyên nhân làm giảm độ nhạy phát hiện, do đó cần nạo đủ mạnh1). Nhúng tăm bông đã lấy mẫu vào ống dung dịch chiết, khuấy đều và miết kỹ vào thành trong ống để giải phóng virus từ tăm bông vào dung dịch chiết1).
Phương pháp lấy nước mắt được giới thiệu từ năm 2018, sử dụng giấy lọc kèm theo đặt lên mi dưới để thu thập nước mắt chứa dịch tiết kết mạc1,3). Phương pháp này ít xâm lấn vì không cần nạo kết mạc, hữu ích cho cả bệnh nhi. Tính đến tháng 4 năm 2024, có 3 bộ kit phát hiện kháng nguyên hỗ trợ lấy nước mắt: QuickChaser® Adeno Eye, QuickChaser® Auto Adeno Eye và Fuji Dri-Chem IMMUNO AG Cartridge Adeno OPH1).
Độ đặc hiệu gần 100%, do đó nếu dương tính có thể xác định nhiễm AdV. Trong khi đó, độ nhạy phát hiện khoảng 70–80%, nên ngay cả khi âm tính cũng không thể hoàn toàn loại trừ nhiễm AdV1).
Ngay cả với mẫu bệnh phẩm do bác sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm trong điều trị viêm kết mạc nhiễm trùng lấy, chỉ khoảng một nửa số mẫu phát hiện được DNA AdV bằng PCR1). Hơn nữa, do độ nhạy phát hiện khoảng 80%, không phải tất cả các mẫu PCR dương tính đều cho kết quả dương tính với IC. Trên thực tế lâm sàng, tỷ lệ que thử kháng nguyên dương tính chỉ khoảng 10–20%, phần lớn cho kết quả âm tính1). Tuy nhiên, nếu dương tính có thể xác định nhiễm AdV, nên việc thực hiện xét nghiệm có ý nghĩa lớn.
PCR là phương pháp xét nghiệm di truyền khuếch đại vùng DNA đích lên hàng triệu lần nhờ mồi đặc hiệu trình tự và DNA polymerase, có thể xác định AdV với độ nhạy cao hơn que thử kháng nguyên1). Không được bảo hiểm chi trả, cần gửi đến phòng xét nghiệm bên ngoài hoặc các viện vệ sinh dịch tễ địa phương.
Có thể xác định type huyết thanh từ trình tự nucleotide vùng hexon, và xác định type dựa trên trình tự các vùng penton, hexon và fiber1). Trên lâm sàng, chiến lược kiểm soát lây nhiễm không thay đổi đáng kể tùy theo type, nhưng mức độ nặng của viêm kết mạc và tần suất biến chứng giác mạc khác nhau giữa các type, do đó biết được type có ích cho điều trị và theo dõi1).
Nhuộm Giemsa phết mắt của bệnh nhân nghi viêm kết mạc AdV, nếu thấy ưu thế tế bào đơn nhân (lympho bào) thì nghi ngờ nhiễm virus, là phương pháp chẩn đoán hỗ trợ gợi ý viêm kết mạc do virus bao gồm AdV1).
Cần phân biệt với các bệnh truyền nhiễm có biểu hiện viêm kết mạc thể nang cấp tính. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm kết mạc do virus phiên bản 2025 có sơ đồ chẩn đoán phân biệt viêm kết mạc, dựa vào sự có hay không có nang và nhú trên kết mạc mi, tính chất dịch tiết, dấu hiệu kèm theo ở giác mạc và mi mắt, và sự có mặt của triệu chứng toàn thân1).
Đặc biệt, phân biệt với viêm kết mạc do HSV rất khó khăn. Viêm kết mạc do HSV thường một bên mắt và tự khỏi trong thời gian tương đối ngắn khoảng 7 ngày, nhưng hiếm khi biểu hiện hình ảnh điển hình như viêm giác mạc hình nhánh cây, và được cho là bao gồm một số lượng nhất định các trường hợp âm tính với kit phát hiện kháng nguyên nhanh AdV1). Vì có thể kèm theo tổn thương mí mắt và da, cần chú ý đến các dấu hiệu trên da.
EKC là bệnh truyền nhiễm loại 5 theo Luật Bệnh truyền nhiễm, các cơ sở y tế nhãn khoa chỉ định báo cáo hàng tuần. Theo Quy định thi hành Luật An toàn Sức khỏe Trường học, EKC được phân loại là bệnh truyền nhiễm loại 3 “các bệnh truyền nhiễm khác”, và học sinh phải nghỉ học cho đến khi bác sĩ xác nhận không còn nguy cơ lây nhiễm. Không có quy định rõ ràng về số ngày, nhưng dựa trên diễn biến lâm sàng, khoảng 2 tuần được coi là hướng dẫn chung.
QNếu xét nghiệm nhanh âm tính thì có thể nói không phải viêm kết mạc giác mạc dịch không?
A
Không thể nói như vậy. Theo Hướng dẫn điều trị viêm kết mạc do virus phiên bản 2025, độ nhạy của kit phát hiện kháng nguyên nhanh là khoảng 70–80%, và âm tính không thể hoàn toàn loại trừ nhiễm AdV. Ngay cả mẫu bệnh phẩm do bác sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm trong điều trị viêm kết mạc nhiễm trùng lấy, AdV-DNA chỉ được phát hiện bằng PCR trong khoảng một nửa số trường hợp, và không phải tất cả các mẫu PCR dương tính đều dương tính với IC. Nếu nghi ngờ EKC mạnh mẽ dựa trên dấu hiệu lâm sàng và diễn biến ngay cả khi âm tính, chẩn đoán được thực hiện bằng cách kết hợp các tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng như xuất huyết kết mạc, màng giả và lây nhiễm trong gia đình.
Hiện tại không có thuốc kháng virus đặc hiệu cho adenovirus và không thể điều trị triệt để EKC1). Mục tiêu điều trị là kháng viêm giai đoạn cấp và điều trị MSI. Hướng dẫn thực hành lâm sàng viêm kết mạc do virus phiên bản 2025 đưa ra “khuyến cáo yếu” về việc sử dụng thuốc nhỏ mắt steroid, chế phẩm iod và thuốc nhỏ mắt ức chế miễn dịch trong CQ1-CQ31).
Thuốc nhỏ mắt kháng khuẩn thực chất không có hiệu quả đối với viêm kết mạc do virus và chỉ được sử dụng trong trường hợp tổn thương biểu mô giác mạc nặng ở giai đoạn đầu1). Trong EKC thể nặng như type D, bội nhiễm vi khuẩn thường gặp, do đó đôi khi cần dùng thuốc nhỏ mắt kháng khuẩn.
Trước tình hình gia tăng nhanh vi khuẩn Corynebacterium kháng quinolone ở Nhật Bản, lựa chọn đầu tay nên là thuốc nhỏ mắt cefmenoxime1). Thuốc nhỏ mắt nhóm aminoglycoside dễ gây tổn thương biểu mô giác mạc và nên tránh sử dụng1). Bất kỳ loại kháng sinh nào cũng chỉ nên dùng trong thời gian ngắn với tinh thần sử dụng hợp lý.
Thuốc nhỏ mắt steroid không bắt buộc trong trường hợp nhẹ, nhưng hữu ích khi có màng giả, viêm giác mạc dạng sợi, hoặc tổn thương biểu mô giác mạc do viêm nặng, hoặc nhằm giảm triệu chứng sớm1).
Tuy nhiên, thuốc nhỏ mắt steroid có thể gây tác dụng phụ như glôcôm và đục thủy tinh thể, cùng với làm chậm thanh thải virus1). Do đó, trong giai đoạn cấp tính khi virus nhân lên mạnh, nên dùng thuốc nhỏ mắt steroid kết hợp với chế phẩm iod1).
Thuốc nhỏ mắt steroid khi xuất hiện MSI (thâm nhiễm dưới biểu mô) có tác dụng đối với thâm nhiễm tế bào do phản ứng quá mẫn muộn với kháng nguyên AdV. Ví dụ đơn thuốc điển hình là betamethason natri phosphat 0,1% (Sanbetazon®) - một loại steroid mạnh có thể làm giảm hoặc làm mất ngay cả các đục khá nặng. Nếu ngừng thuốc nhỏ sớm, đục có thể tăng trở lại, do đó cần các biện pháp như giảm dần số lần nhỏ hoặc chuyển sang steroid yếu hơn. Theo dõi nhãn áp là bắt buộc khi sử dụng lâu dài.
Trong trường hợp viêm nặng khó nhỏ thuốc ở trẻ ≤3 tuổi, có thể cân nhắc dùng steroid đường uống1,9).
Chế phẩm iod có tác dụng diệt khuẩn thông qua iốt tự do làm biến tính oxy hóa protein bề mặt vi sinh vật1). Povidon-iod (PVP-I) đã được chứng minh in vitro có hiệu quả trong vòng 1-5 phút đối với nhiều type AdV, bao gồm AdV-1, -2, -3, -4, -5, -6, -7, -8, -11, -37, -53, -54, -56, -64, -81, -851).
Tuy nhiên, PVP-I thường không được khuyến cáo sử dụng trên niêm mạc mắt. Tại Nhật Bản, dung dịch pha loãng của iod-polyvinyl alcohol (PVA-I) có tác dụng bất hoạt tương tự được sử dụng1).
Thuốc nhỏ mắt PA-iodine và dung dịch rửa mắt: Pha loãng 4-8 lần với nước muối sinh lý trước khi sử dụng. Được chứng nhận về độ an toàn và hiệu quả trên bề mặt nhãn cầu trong điều trị herpes giác mạc và sát khuẩn rửa mắt
Thuốc nhỏ mắt Sanyodo®: Là thuốc OTC được đưa ra thị trường vào năm 2022. Không thuộc diện bảo hiểm, bệnh nhân tự chi trả toàn bộ, chỉ sử dụng trong vòng 3 ngày sau khi mở nắp, có cảm giác kích ứng
Trong một nghiên cứu trên các bệnh nhân sau 1 tuần khởi phát EKC, phác đồ kết hợp PVA-I pha loãng 6 lần với fluorometholone 0,1% (Flumetholon® 0,1%) cho thấy hiệu quả ức chế khởi phát MSI cao hơn so với phác đồ kết hợp levofloxacin hydrat với fluorometholone 0,1%6). Một số báo cáo cũng chỉ ra rằng chỉ một lần nhỏ tại thời điểm khám đã có hiệu quả kiểm soát triệu chứng ban đầu5).
Thuốc nhỏ mắt ức chế miễn dịch (CQ3: khuyến cáo yếu, không thuộc bảo hiểm)
Cyclosporine và tacrolimus được sử dụng làm thuốc ức chế miễn dịch không steroid. Cả hai đều ức chế calcineurin, từ đó ngăn chặn sản xuất IL-2 cần thiết cho sự tăng sinh tế bào T1).
Thuốc nhỏ mắt cyclosporine 0,05% / 0,5% / 1% / 2%: Có báo cáo về hiệu quả trong phòng ngừa và cải thiện MSI giai đoạn cấp tính, cũng như đối với MSI kéo dài ở giai đoạn mạn tính1,7). Có ưu điểm là tỷ lệ tái phát sau khi ngừng thuốc thấp hơn so với steroid1). Trên mô hình động vật, thuốc được biết là ức chế MSI nhưng làm tăng hiệu giá virus1)
Thuốc nhỏ mắt tacrolimus 0,03%: Đối với các trường hợp MSI kéo dài ở giai đoạn mạn tính, thuốc làm giảm kích thước và số lượng MSI, cải thiện tiên lượng thị lực1,8). Cũng có hiệu quả đối với MSI kháng steroid và giúp giảm dần steroid. Tác dụng phụ gặp ở 17,8% (chủ yếu là cảm giác nóng rát, đỏ, cảm giác dị vật) và không gây tăng nhãn áp là ưu điểm lớn1)
Các thuốc này được xem xét sử dụng cho bệnh nhân MSI kháng steroid hoặc tái phát khi giảm liều steroid, cũng như bệnh nhân bị tăng nhãn áp do nhỏ steroid1).
Màng giả đã được chứng minh về mô học là sản phẩm viêm chứa fibrin, bạch cầu trung tính, đại thực bào, tế bào lympho và tế bào đuôi gai. Cần loại bỏ sớm để ngăn ngừa xơ hóa kết mạc và dính/sẹo do sừng hóa1). Khi bóc tách cần chú ý đầy đủ đến kiểm soát nhiễm khuẩn và tránh bóc tách quá mạnh.
Để ngăn ngừa tổn thương giác mạc-kết mạc nặng hơn và lây truyền virus trong viêm kết mạc do AdV, hướng dẫn ngừng đeo kính áp tròng. Cân nhắc thời gian thải virus, ngừng đeo trong khoảng 2 tuần sau khởi phát, tức là cho đến khi các dấu hiệu lâm sàng lành hẳn1). Sau đó quyết định dựa trên sự hiện diện của MSI kéo dài.
Vì đường lây truyền chính là qua tay, rửa tay và đeo găng tay rất quan trọng1).
Tay của nhân viên y tế: Loại bỏ virus bằng nước chảy, sau đó xoa cồn sát khuẩn ethanol hoặc dung dịch sát khuẩn tay nhanh lên tay và để khô. Sử dụng găng tay dùng một lần cho bệnh nhân nghi nhiễm virus
Dụng cụ khám mắt (đèn khe, kính soi đáy mắt gián tiếp, kính không tiếp xúc, gọng thử, kính thử): Lau bằng cồn 80% sau khi sử dụng
Dụng cụ tiếp xúc hoàn toàn với nhãn cầu (kính áp tròng, dụng cụ mở mi, đầu đo nhãn áp): Rửa kỹ bằng nước, sau đó ngâm trong cồn 80% trong 5 phút
Bề mặt môi trường (tay nắm cửa, bàn, ghế, quầy lễ tân): Lau bằng cồn 80%
Chất khử khuẩn mạnh nhất: Natri hypochlorite 0,1% (nhưng không được sử dụng trên tay hoặc dụng cụ y tế vì gây tổn thương da và ăn mòn kim loại)
Dung dịch khử khuẩn đa năng (MPD): Rubista® (Virkon®), có thể sử dụng thay thế cho lau cồn 80%, có hiệu quả cao trong bất hoạt nhiều loại virus và vi khuẩn1)
Nếu có từ 2 bệnh nhân trở lên trong khu vực nội trú, được xác định là nhiễm khuẩn bệnh viện, hạn chế nhập viện mới và đóng cửa khu vực trong 1 tuần hoặc lâu hơn1).
MSI kháng steroid (CQ3 khuyến cáo yếu, không được bảo hiểm chi trả)
Thuốc ức chế miễn dịch
Nhỏ mắt tacrolimus 0,03%
2 lần mỗi ngày
Trường hợp MSI kéo dài ở giai đoạn mạn tính (CQ3 khuyến cáo yếu, không được bảo hiểm chi trả)
QKhi nào cần dùng thuốc nhỏ mắt steroid?
A
Hướng dẫn thực hành lâm sàng về viêm kết mạc do virus phiên bản 2025 (CQ1) nêu rõ việc sử dụng thuốc nhỏ mắt steroid là “khuyến cáo yếu” và chỉ định trong các trường hợp viêm nặng, có màng giả, viêm giác mạc dạng sợi, khuyết biểu mô giác mạc hoặc khi xuất hiện thâm nhiễm dưới biểu mô giác mạc đa ổ (MSI), chứ không phải cho tất cả bệnh nhân. Sử dụng steroid trong giai đoạn cấp có thể làm chậm quá trình thanh thải virus, do đó nên kết hợp với chế phẩm iốt. Các steroid mạnh như betamethason 0,1% có hiệu quả đối với MSI, nhưng ngừng thuốc sớm có thể gây tái phát, vì vậy cần giảm dần liều hoặc chuyển dần sang steroid nhẹ hơn; khi sử dụng kéo dài, bắt buộc phải theo dõi nhãn áp. Trong trường hợp kháng steroid hoặc tăng nhãn áp, cần cân nhắc nhỏ mắt cyclosporin hoặc tacrolimus (CQ3, không được bảo hiểm chi trả).
Họ Adenoviridae là virus DNA sợi kép, không có vỏ bọc, cấu trúc hình khối 20 mặt đều (đường kính 70–90 nm), với khối lượng phân tử 20–25×10⁶. Sợi (fiber) của adenovirus có ái lực với thụ thể trên tế bào biểu mô kết mạc sẽ bám dính để bắt đầu quá trình lây nhiễm. Thụ thể khác nhau tùy theo type virus, và sự khác biệt về biểu hiện lâm sàng giữa type EKC có triệu chứng viêm kết mạc mạnh và type PCF có triệu chứng toàn thân nổi bật được quy định bởi mối quan hệ giữa thụ thể và sợi virus.
Lịch sử phân loại type và các type lưu hành tại Nhật Bản
Trước đây, các type AdV được xác định là huyết thanh type (serotype) dựa trên phản ứng trung hòa sử dụng virus nuôi cấy1). Tuy nhiên, do số lượng kháng huyết thanh trung hòa có sẵn còn hạn chế, nên việc xác định tất cả các type là khó khăn.
Sau đó, nhờ sự phát triển của phương pháp xét nghiệm di truyền, việc xác định huyết thanh type từ trình tự nucleotide của vùng hexon (gen trung hòa) đã trở nên khả thi. Hơn nữa, cấu trúc bộ gen của AdV đã được làm sáng tỏ, và sự tồn tại của virus tái tổ hợp giữa các type đã được phát hiện1). AdV1–51 là huyết thanh type dựa trên phương pháp trung hòa, nhưng AdV52 trở đi được đánh số là kiểu gen (genotype) dựa trên trình tự nucleotide1). Hiện nay, type virus được xác định dựa trên trình tự của các vùng penton, hexon và fiber.
Năm 2012, Zhou và cộng sự đã phát hiện rằng chủng chuẩn AdV19 không gây EKC, mà chính chủng đột biến AdV19 dạng khảm (chimera) với vùng penton type 22 và vùng fiber type 37 mới gây EKC, và đã định nghĩa lại chủng này là AdV6412).
Trong một nghiên cứu về các biểu hiện lâm sàng của viêm kết mạc do AdV tại vùng Nam Kyushu, Nhật Bản từ năm 2011 đến 2014, đã báo cáo rằng AdV8, 37 và 54 gây biến chứng giác mạc với tần suất cao hơn đáng kể và thời gian nhiễm bệnh kéo dài hơn so với AdV53 và 5616). Điều này cho thấy việc xác định chính xác type virus có ý nghĩa quan trọng về mặt lâm sàng và dịch tễ học.
Kaneko và cộng sự đã chỉ ra, qua nghiên cứu dịch tễ học phân tử về AdV54, rằng AdV54 có quan hệ tiến hóa gần với AdV8 và đã trở nên phổ biến ở Nhật Bản từ năm 1997, thay thế cho sự suy giảm phát hiện AdV818). AdV54 hầu như không được báo cáo từ nước ngoài và là một chủng dịch đặc hữu của Nhật Bản1,18).
MSI là sự thâm nhiễm tế bào xảy ra ở lớp nông nhất của nhu mô giác mạc do phản ứng quá mẫn muộn đối với kháng nguyên AdV, và được cho là không phải do sự nhân lên của virus1). Khái niệm này đã được thiết lập từ nghiên cứu kinh điển của Sugiura Seiji vào năm 1959. Tuy nhiên, khả năng adenovirus tồn tại ở trạng thái nhiễm tiềm ẩn vẫn chưa thể hoàn toàn bị loại trừ.
Khoảng 10 ngày sau khi khởi phát, hiệu giá kháng thể trung hòa đặc hiệu type tăng lên, tương ứng với sự cải thiện các triệu chứng lâm sàng. Kháng thể trung hòa có tính đặc hiệu type, ví dụ như nhiễm AdV8 không tạo ra kháng thể trung hòa đối với AdV3, do đó có thể xảy ra tái nhiễm trên lâm sàng. Mặt khác, do có phản ứng chéo trong cùng một loài (species), bệnh nhân có tiền sử AdV37 ít có khả năng mắc AdV8.
Tuy nhiên, đã có những chỉ ra rằng kháng thể trung hòa có thể không được duy trì suốt đời, và không thể loại trừ khả năng bệnh nhân từng mắc bệnh ở thời thơ ấu có thể tái nhiễm cùng một type ở tuổi trung niên trở đi.
Arici và cộng sự (2022) đã nghiên cứu 66 mắt của 33 bệnh nhân có SEI (thâm nhiễm giác mạc dưới biểu mô) và báo cáo rằng độ dày giác mạc trung tâm (CCT) của mắt bị ảnh hưởng đầu tiên là 526,1±28,1 μm, mỏng hơn đáng kể so với nhóm đối chứng (557,0±38,1 μm) (p=0,003)13). Thị lực tốt nhất có điều chỉnh (logMAR) của mắt bị ảnh hưởng đầu tiên là 0,20±0,29, giảm đáng kể so với nhóm đối chứng (−0,01±0,05), và có mối tương quan nghịch giữa mật độ SEI với IOPg và IOPcc (r=−0,479, p=0,006)13). Cần lưu ý rằng độ dày giác mạc trung tâm giảm ở mắt có SEI có thể khiến các giá trị đo nhãn áp trong quá trình điều trị steroid bị đánh giá thấp.
Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm kết mạc do virus phiên bản 2025, nhờ các biện pháp đối phó với COVID-19, số ca EKC báo cáo trên mỗi điểm giám sát trong giai đoạn đại dịch đã giảm xuống còn khoảng một phần ba so với trước đại dịch, nhưng đến năm 2023 đã phục hồi gần như về mức bình thường1). PCF đã bùng phát trở lại với quy mô gấp khoảng 2 lần bình thường vào năm 2023, và cần lưu ý rằng EKC cũng có thể bùng phát vượt quá mức trước đại dịch trong tương lai1,2).
Đặc biệt cần giám sát xu hướng tại các nhà trẻ, trường mẫu giáo, trường học và các nhóm tuổi từng có tỷ lệ mắc bệnh cao trong quá khứ2).
Việc phát triển thuốc kháng virus đặc hiệu đang được tiến hành. Gel ganciclovir và povidone-iodine đã được báo cáo là có tác dụng rút ngắn thời gian của EKC cấp tính và giảm nguy cơ xuất hiện thâm nhiễm dưới biểu mô, nhưng nồng độ và liều lượng tối ưu vẫn chưa được xác lập5,10,11). Trong tổng quan Cochrane (Liu 2022), kết luận rằng hiện nay bằng chứng về can thiệp dược lý tại chỗ đối với EKC còn hạn chế và không có thuốc nào cho thấy lợi ích lâm sàng vững chắc so với nhóm đối chứng15).
Thuốc nhỏ mắt cyclosporine và tacrolimus được xem là có triển vọng trong điều trị MSI, đặc biệt ở các trường hợp kháng steroid hoặc tái phát khi giảm liều steroid, được khuyến cáo yếu như CQ3 trong Hướng dẫn thực hành lâm sàng viêm kết mạc do virus phiên bản 2025 1,7,8).
Trong số các thuốc kháng virus đang được nghiên cứu, cidofovir nhỏ mắt ức chế DNA polymerase của virus trong tế bào, nhưng các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng không cho thấy cải thiện có ý nghĩa về diễn tiến lâm sàng, và các tác dụng phụ như hẹp ống lệ, viêm kết mạc cũng đã được báo cáo. Trifluridine nhỏ mắt cho thấy giảm tải lượng virus in vitro đối với AdV8, 19, 13, nhưng không ghi nhận rút ngắn thời gian điều trị ở các thử nghiệm lâm sàng trên người. Famciclovir đường uống đang là ứng cử viên cho thử nghiệm pha II như một thuốc ức chế mạnh AdV.
Các bộ kit chẩn đoán nhanh xâm lấn tối thiểu và độ nhạy cao như phương pháp sắc ký miễn dịch từ dịch lệ, phương pháp IC tự động khuếch đại bạc đã được đưa vào sử dụng1,3,4). Các phương pháp này được kỳ vọng sẽ giảm gánh nặng cho bệnh nhi và cải thiện tỷ lệ phát hiện ở các trường hợp có độ nhạy thấp trước đây như mắt thứ phát.
Viêm tuyến lệ cấp tính thứ phát sau EKC là một biến chứng cực kỳ hiếm gặp ở người lớn. Takahashi và cộng sự (2022) đã báo cáo viêm tuyến lệ cấp tính ở người lớn liên quan đến EKC, với xét nghiệm huyết thanh cho thấy IgM dương tính với adenovirus type 314). Cơ chế được cho là do xâm nhập trực tiếp vào tuyến lệ hoặc lây lan thứ phát từ tổn thương giác mạc-kết mạc, với chỉ 4-5 trường hợp người lớn được báo cáo14).
Từ năm 2015, virus mới AdV85 đã được xác định tại Nhật Bản, với các báo cáo bao gồm 5 ca bệnh tại tỉnh Fukushima17). AdV85 là một human mastadenovirus D tái tổ hợp, biểu hiện hình ảnh lâm sàng điển hình của EKC (viêm kết mạc nặng, xuất huyết dạng chấm, nổi hạch trước tai, MSI)1,17). Cần theo dõi xu hướng dịch tễ trong tương lai.
Seo Y, Kim I, Cha J, Kang S, Gwack J. Ophthalmologic Sentinel Surveillance Results, 2013-2022. Public Health Wkly Rep. 2023;16(29):992-1004.
Migita H, Ueno T, Tsukahara-Kawamura T, Saeki Y, Hanaoka N, Fujimoto T, et al. Evaluation of adenovirus amplified detection of immunochromatographic test using tears including conjunctival exudate in patients with adenoviral keratoconjunctivitis. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol. 2019;257(4):815-820.
Fujimoto T, Hanaoka N, Konagaya M, Kobayashi M, Nakagawa H, Hatano H, et al. Evaluation of a silver-amplified immunochromatography kit for adenoviral conjunctivitis. J Med Virol. 2019;91(6):1030-1035.
Than T, Morettin CE, Harthan JS, Hartwick ATE, Huecker JB, Johnson SD, et al. Efficacy of a single administration of 5% povidone-iodine in the treatment of adenoviral conjunctivitis. Am J Ophthalmol. 2021;231:28-38.
Matsuura K, Terasaka Y, Miyazaki D, Shimizu Y, Inoue Y. Comparative study of topical regimen for adenoviral keratoconjunctivitis by 0.1% fluorometholone with and without polyvinyl alcohol iodine. Jpn J Ophthalmol. 2021;65(1):107-114. doi: 10.1007/s10384-020-00788-3.
Gouider D, Khallouli A, Maalej A, Yousfi MA, Ksiaa I, Bouguerra C, et al. Corticosteroids versus cyclosporine for subepithelial infiltrates secondary to epidemic keratoconjunctivitis: A prospective randomized double-blind study. Cornea. 2021;40(6):726-732.
Arici C, Mergen B. Late-term topical tacrolimus for subepithelial infiltrates resistant to topical steroids and ciclosporin secondary to adenoviral keratoconjunctivitis. Br J Ophthalmol. 2021;105(5):614-618.
Kim SY, Chang YK, Lee YC, Kim SY. Oral steroid therapy as an adjuvant treatment for severe epidemic keratoconjunctivitis in patients younger than 3 years. Cornea. 2015;34(2):182-187.
Huang J, Kadonosono K, Uchio E. Antiadenoviral effects of ganciclovir in types inducing keratoconjunctivitis by quantitative polymerase chain reaction methods. Clin Ophthalmol. 2014;8:315-320.
Ozen Tunay Z, Ozer MA. Ganciclovir ophthalmic gel treatment shortens the recovery time and prevents complications in the adenoviral eye infection. Int Ophthalmol. 2017;37(1):245-249.
Zhou X, Robinson CM, Rajaiya J, Dehghan S, Seto D, Jones MS, et al. Analysis of human adenovirus type 19 associated with epidemic keratoconjunctivitis and its reclassification as adenovirus type 64. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2012;53(6):2804-2811.
Arici C, Sultan P, Mergen B. Evaluation of the impact of subepithelial corneal infiltrates on corneal biomechanics after epidemic keratoconjunctivitis. Arq Bras Oftalmol. 2022;85(5):478-484.
Takahashi Y, Vaidya A, Kono S, et al. Epidemic Keratoconjunctivitis-Associated Acute Dacryoadenitis in an Adult. Cureus. 2022;14(7):e27003.
Liu SH, Hawkins BS, Ren M, Ng SM, Leslie L, Han G, et al. Topical pharmacologic interventions versus active control, placebo, or no treatment for epidemic keratoconjunctivitis: findings from a Cochrane Systematic Review. Am J Ophthalmol. 2022;240:265-275.
Aoki K, Gonzalez G, Hinokuma R, Yawata N, Tsutsumi M, Ohno S, et al. Assessment of clinical signs associated with adenoviral epidemic keratoconjunctivitis cases in southern Japan between 2011 and 2014. Diagn Microbiol Infect Dis. 2019;95(4):114885.
Hashimoto S, Gonzalez G, Harada S, Oosako H, Hanaoka N, Hinokuma R, et al. Recombinant type Human mastadenovirus D85 associated with epidemic keratoconjunctivitis since 2015 in Japan. J Med Virol. 2018;90(5):881-889.
Kaneko H, Suzutani T, Aoki K, Kitaichi N, Ishida S, Ishiko H, et al. Epidemiological and virological features of epidemic keratoconjunctivitis due to new human adenovirus type 54 in Japan. Br J Ophthalmol. 2011;95(1):32-36.
Sao chép toàn bộ bài viết và dán vào trợ lý AI bạn muốn dùng.
Đã sao chép bài viết vào clipboard
Mở một trợ lý AI bên dưới và dán nội dung đã sao chép vào ô chat.
