การตรวจเซลล์วิทยาและเพาะเชื้อเยื่อบุตา (การตรวจการติดเชื้อและภูมิแพ้)

เซลล์วิทยาและการเพาะเชื้อจากการขูดเยื่อบุตาใช้เพื่อระบุเชื้อก่อโรคในโรคตาอักเสบติดเชื้อ ตรวจความไวต่อยา และยืนยันโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้
อัตราผลบวกของการส่องกล้องตรวจสเมียร์อยู่ที่ 58.1–73.7% และอัตราผลบวกของการเพาะเชื้ออยู่ที่ 37.6–74.3%; การเก็บตัวอย่างก่อนเริ่มยาปฏิชีวนะมีผลต่ออัตราผลบวกอย่างมาก¹⁾
เลือกวิธีการย้อมสี 1 ใน 5 แบบ (Giemsa, Gram, Fungiflora Y®, วิธีแอนติบอดีเรืองแสง, Hansel stain) ตามวัตถุประสงค์
การตรวจอีโอซิโนฟิล (Hansel stain) เพียงพบอีโอซิโนฟิล 1 เซลล์ก็ถือว่ายืนยันโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ได้²⁾
ขูดบริเวณรอยต่อระหว่างรอยโรคกับเนื้อเยื่อปกติด้วย Kimura spatula หรือมีดกอล์ฟ แล้วเก็บตัวอย่างด้วยสำลีเส้นใยสังเคราะห์
แม้เพาะเชื้อได้ผลบวก ก็อาจยังสรุปไม่ได้ว่าเป็นเชื้อก่อโรค ต้องพิจารณาร่วมกับผลสเมียร์ ผลตรวจตา ความไวต่อยา และผลการรักษา
ในการวินิจฉัยกระจกตาอักเสบติดเชื้อ แนะนำอย่างยิ่งให้ทำการส่องกล้องตรวจสเมียร์และเพาะเชื้อ (ระดับหลักฐาน: C)¹⁾

1. เซลล์วิทยาและการเพาะเชื้อจากการขูดเยื่อบุตาคืออะไร

เซลล์วิทยาจากการขูดเยื่อบุตาและการเพาะเชื้อจุลชีพเป็นการตรวจที่ใช้เพื่อระบุเชื้อก่อโรคในโรคตาอักเสบติดเชื้อ ตรวจความไวต่อยา และยืนยันอีโอซิโนฟิลในโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ (การวินิจฉัยที่แน่ชัด) เมื่อระบุเชื้อก่อโรคได้เร็วและเลือกยาปฏิชีวนะที่ได้ผล จะคาดหวังให้สัญญาณการติดเชื้อดีขึ้นได้

แนวทางการวินิจฉัยและรักษากระจกตาอักเสบติดเชื้อ (ฉบับที่ 3) แนะนำอย่างยิ่งให้ทำการส่องกล้องตรวจสเมียร์และเพาะเชื้อเมื่อสงสัยกระจกตาอักเสบติดเชื้อ (ระดับหลักฐาน: C)¹⁾ โดยถือว่าเป็นการตรวจที่จำเป็น โดยเฉพาะในกรณีกระจกตาอักเสบหรือเยื่อบุตาอักเสบภายในลูกตาที่ต้องรีบรักษา หรือเมื่อสงสัยว่ามีเชื้อก่อโรคที่ไม่พบบ่อย

ในแนวทางการวินิจฉัยและรักษาโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ (ฉบับที่ 3) ระบุชัดเจนว่าการตรวจอีโอซิโนฟิล (Hansel stain) เป็นหลักฐานสำหรับการวินิจฉัยที่แน่ชัด และเป็นการตรวจที่จำเป็นอย่างยิ่งในการยกระดับการวินิจฉัยทางคลินิกไปสู่การวินิจฉัยที่แน่ชัด²⁾

ข้อบ่งชี้

เมื่อสงสัยโรคติดเชื้อ

กระจกตาอักเสบและเยื่อบุตาอักเสบจากแบคทีเรีย (โดยเฉพาะกรณีเร่งด่วน)
เยื่อบุตาอักเสบจากหนองใน (การวินิจฉัยตั้งแต่ระยะแรกมีความสำคัญ เพราะอาจทำให้กระจกตาทะลุได้)
กระจกตาอักเสบจากอะแคนทามีบา (การเพาะเชื้อทำได้ยากในสถานพยาบาลทั่วไป จึงแนะนำให้ตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์)
กระจกตาอักเสบจากเชื้อรา
กรณีที่สงสัยเชื้อก่อโรคชนิดพิเศษ (เช่น กระจกตาอักเสบที่รักษายากหรือดื้อต่อการรักษา)

การวินิจฉัยยืนยันโรคตาอักเสบจากภูมิแพ้

เยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ (วินิจฉัยยืนยันด้วยการตรวจอีโอซิโนฟิล)
เวอร์นัลเคอราโตคอนจังกทิวิติส (vernal keratoconjunctivitis: VKC)
อะโทปิกเคอราโตคอนจังกทิวิติส (atopic keratoconjunctivitis: AKC)

Q จะทำการตรวจขูดเยื่อบุตาในกรณีใด?

ทำหลัก ๆ เพื่อ 2 วัตถุประสงค์ ข้อแรกคือเมื่อสงสัยกระจกตาอักเสบหรือตาอักเสบจากการติดเชื้อ โดยเฉพาะการติดเชื้อที่ต้องรีบจัดการ เช่น กระจกตาอักเสบและเยื่อบุตาอักเสบในลูกตา หรือกรณีที่สงสัยเชื้อก่อโรคเฉพาะ เช่น หนองในแท้ อะแคนทามีบา หรือเชื้อรา ข้อที่สองคือเพื่อยืนยันโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ หากพบอีโอซิโนฟิลแม้เพียง 1 เซลล์จากการย้อม Hansel ก็ถือวินิจฉัยยืนยันได้ อาการทางคลินิกเพียงอย่างเดียวให้ได้แค่การวินิจฉัยทางคลินิก ดังนั้นจึงตรวจอีโอซิโนฟิลเมื่อจำเป็นต้องยืนยันการวินิจฉัย

2. เทคนิคการเก็บตัวอย่าง

หลักการคือเก็บตัวอย่างจากบริเวณที่สงสัยว่ามีเชื้อก่อโรคอยู่ให้ได้ดี ช่วงเวลาที่เก็บตัวอย่างมีผลต่ออัตราผลบวกมาก อัตราผลบวกของการเพาะเชื้อก่อนให้ยาปฏิชีวนะอยู่ที่ 77.3% ขณะที่หลังให้ยาแล้วลดลงเหลือ 37.8% ¹⁾ ควรเก็บตัวอย่างก่อนให้ยาปฏิชีวนะเสมอ

การเตรียมและขั้นตอน

การให้ยาชา: ใช้ยาชาหยอดตา ควรเลือกชนิดที่ไม่มีสารกันเสีย (เพื่อหลีกเลี่ยงผลของสารกันเสียต่อจุลชีพ)
อุปกรณ์เก็บตัวอย่าง: ที่ปาด Kimura หรือมีดกอล์ฟ (สำหรับขูดเยื่อบุตาและกระจกตา) หรือไม้พันสำลีเส้นใยสังเคราะห์
ตำแหน่งเก็บตัวอย่าง: ขูดบริเวณรอยต่อระหว่างรอยโรคกับเนื้อเยื่อปกติ เพราะมีเชื้ออยู่ที่ขอบระหว่างบริเวณอักเสบกับกระจกตาปกติ จึงเหมาะที่สุด
ป้องกันการแห้ง: เมื่อเก็บด้วยไม้พันสำลี ควรชุบน้ำเกลือปราศจากเชื้อให้ชุ่มก่อน การแห้งทำให้คุณภาพตัวอย่างลดลง
วัสดุของไม้พันสำลี: ใช้วัสดุเส้นใยสังเคราะห์ วัสดุธรรมชาติอาจมีผลต่อการเจริญของจุลชีพและวิธีตรวจ

ข้อควรระวัง

บางกรณีรอยโรคเปราะบางมาก ไม่ควรขูดอย่างรุนแรง
มีรายงานว่าอัตราผลบวกของการเพาะเชื้อจากการขูดรอยโรคด้วยไม้พันสำลีอยู่ที่ประมาณ 50% และใช้เข็ม 23G อยู่ที่ 35% ¹⁾
หากปริมาณสิ่งส่งตรวจน้อย ให้ระบุลำดับความสำคัญของการตรวจแก่ห้องปฏิบัติการให้ชัดเจน

Q ต้องระวังอะไรบ้างเมื่อเก็บสิ่งส่งตรวจ?

สิ่งที่สำคัญที่สุดคือเก็บตัวอย่างก่อนให้ยาปฏิชีวนะ หลังให้ยาปฏิชีวนะแล้ว อัตราการเพาะเชื้อให้ผลบวกจะลดลงอย่างมากจาก 77.3% เหลือ 37.8% จุดที่เก็บควรเป็นบริเวณรอยต่อระหว่างรอยโรคกับเนื้อเยื่อปกติ โดยขูดที่ขอบ ไม่ใช่ตรงกลางของการอักเสบ ควรชุบสำลีด้วยน้ำเกลือปราศจากเชื้อก่อนเพื่อป้องกันการแห้ง ใช้สำลีปลายใยสังเคราะห์หรือ Kimura spatula หรือ golf knife และทำหัตถการภายใต้ยาหยอดชาที่ตา หากรอยโรคเปราะบาง อย่าขูดแรง

3. การป้ายสไลด์และการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ (วิธีการย้อมสีและการแปลผล)

การประเมินความหนาแน่นของ goblet cell ด้วยการตรวจเซลล์แบบ impression ของเยื่อบุตา (การย้อม PAS-hematoxylin)

Usuba FS, de Medeiros-Ribeiro AC, Novaes P, et al. Dry eye in rheumatoid arthritis patients under TNF-inhibitors: conjunctival goblet cell as an early ocular biomarker. Sci Rep. 2020;10:14054. Figure 2. PMCID: PMC7441175. License: CC BY.

ภาพตัวอย่างของการตรวจเซลล์แบบ impression ของเยื่อบุตา (IC) ด้วยการย้อม PAS-hematoxylin (A) ก่อนรักษา: Nelson grade 2 (100–350 cells/mm², ผิดปกติ) (B) หลังใช้ยากลุ่ม TNF inhibitor 12 เดือน: grade 0 (>500 cells/mm², ปกติ) สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงรูปร่างของเซลล์เยื่อบุเยื่อบุตาและ goblet cell ที่ประเมินด้วยการป้ายสไลด์และการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ รวมถึงการย้อม Giemsa ซึ่งกล่าวถึงในหัวข้อ ‘3. การป้ายสไลด์และการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ (วิธีการย้อมสีและการแปลผล)’

นำสิ่งส่งตรวจที่เก็บได้มาป้ายบนสไลด์แก้ว ย้อมสี แล้วส่องดูด้วยกล้องจุลทรรศน์แสง รายงานว่าอัตราผลบวกของการตรวจป้ายสไลด์และกล้องจุลทรรศน์อยู่ที่ 58.1–73.7%¹⁾.

ขั้นตอนการเตรียมตัวอย่าง

เช็ดสไลด์แก้วด้วยแอลกอฮอล์ และทำเครื่องหมายบริเวณที่จะป้ายตัวอย่างที่ด้านหลังด้วยดินสอเพชรหรือปากกาเมจิก
เกลี่ยวัสดุให้เป็นชั้นบาง ๆ โดยค่อย ๆ ปาดอย่างเบามือ สำหรับสำลี หากปริมาณตัวอย่างน้อยให้กดเบา ๆ เหมือนประทับตรา หากมีปริมาณเพียงพอให้ป้ายโดยการกลิ้ง
ตรึงด้วยเมทิลแอลกอฮอล์หรือด้วยเปลวไฟ

การเลือกวิธีย้อมสี

เลือกจากวิธีการย้อม 5 แบบตามวัตถุประสงค์

การย้อม Giemsa (Diff-Quik™): วิธีการย้อมอเนกประสงค์ที่ใช้สำหรับการคัดกรอง รวมถึงสาเหตุที่เป็นการติดเชื้อและไม่ใช่การติดเชื้อ ด้วยชุดย้อมแบบรวดเร็ว (Diff-Quik™) สามารถได้สีที่เทียบเท่าวิธีดั้งเดิมภายในประมาณ 15 วินาที จุลชีพทั้งหมดจะติดสีน้ำเงิน แต่ไม่สามารถแยกแกรมบวกกับแกรมลบได้¹⁾
การย้อมแกรม: วิธีการย้อมที่ใช้เฉพาะสำหรับการติดเชื้อแบคทีเรีย สามารถแยกเชื้อแกรมบวกและแกรมลบได้ และตรวจดูรูปร่างของแบคทีเรีย (cocci หรือ bacilli) ได้ หากใช้ Faver G (Nissui Pharmaceutical) จะใช้เวลาประมาณ 3 นาที¹⁾
การย้อม FungiFloraY®: เป็นสีย้อมเรืองแสงชนิดสติลบีนซัลโฟนิกแอซิด ย้อมโพลีแซ็กคาไรด์ที่มีพันธะ β (ไคตินและเซลลูโลส) ได้จำเพาะ และตรวจพบเชื้อรา (ไฮฟาและยีสต์) รวมถึงซีสต์ของอะแคนทามีบาได้อย่างไว จำเป็นต้องส่องดูด้วยกล้องจุลทรรศน์ฟลูออเรสเซนซ์¹⁾
อิมมูโนฟลูออเรสเซนซ์: แสดงแอนติเจนของไวรัสได้โดยตรง เช่น HSV (ไวรัสเริมซิมเพล็กซ์) และ VZV (ไวรัสวาริเซลลา-งูสวัด)¹⁾
การย้อม Hansel: การย้อมเฉพาะที่ใช้ตรวจหาอีโอซิโนฟิลในโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้

กำลังขยายในการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์

400 เท่า: ใช้เพื่อระบุชนิดของเซลล์อักเสบ (นิวโทรฟิลมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 12–15 μm) ในการติดเชื้อแบคทีเรียนิวโทรฟิลจะเด่นกว่า ส่วนในการติดเชื้อไวรัสลิมโฟไซต์จะเด่นกว่า
1000 เท่าแบบใช้น้ำมันเลนส์: ใช้ส่องดูเชื้อจุลชีพ (แบคทีเรียมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1.0 μm)

วิธีการย้อมและลักษณะเด่นจำเพาะตามเชื้อก่อโรค

เชื้อก่อโรคที่สงสัย	วิธีย้อมที่แนะนำ	ลักษณะเด่น
แบคทีเรีย (ทั่วไป)	การย้อมแกรม	โคคัสและบาซิลลีแกรมบวก/แกรมลบ
โกโนค็อกคัส	Diff-Quik™	ดิโพลค็อกคัสรูปร่างคล้ายเมล็ดกาแฟ; อยู่ภายในนิวโทรฟิล
เชื้อรา	Fungiflora Y®	ไฮฟาและคอนิเดีย (เรืองแสง)
อะแคนโทอะมีบา	Fungiflora Y®	ซีสต์ผนังสองชั้น (ประมาณ 10×10 ไมโครเมตร)
ไวรัส (เช่น HSV)	วิธีแอนติบอดีเรืองแสง	การเรืองแสงจำเพาะในเซลล์ที่ติดเชื้อ
อีโอซิโนฟิล (ภูมิแพ้)	การย้อมสี Hansel	ผลบวกแม้มีอีโอซิโนฟิลเพียง 1 เซลล์

4. การเพาะเชื้อ

ในการเพาะเชื้อ จะเพาะจุลชีพก่อโรคบนอาหารเพาะเชื้อเพื่อให้ระบุชนิดและทดสอบความไวต่อยาได้ อัตราการเพาะเชื้อให้ผลบวกแตกต่างกันตามสถานพยาบาลและเงื่อนไข อยู่ที่ 37.6–74.3% ¹⁾ เนื่องจากผิวตาด้านนอกมีเชื้อประจำถิ่น เชื้อที่แยกได้จึงไม่จำเป็นต้องเป็นเชื้อก่อโรคเสมอไป ให้ประเมินโดยรวมจากผลการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ ลักษณะทางตา ความไวต่อยา และการตอบสนองต่อการรักษา

ชนิดหลักของอาหารเพาะเชื้อ

อาหารเพาะเชื้อ	จุลชีพเป้าหมาย	เงื่อนไขการเพาะเชื้อ
อาหารเลี้ยงเชื้อเลือดวุ้น	แบคทีเรียทั่วไป (ประเมินการเกิดฮีโมไลซิสได้)	37°C, แบบใช้ออกซิเจน
อาหารเลี้ยงเชื้อช็อกโกแลตวุ้น	Haemophilus และหนองใน (มี V factor และ X factor)	37°C, CO2
อาหารเลี้ยงเชื้อซาบูโร/มันฝรั่งเดกซ์โทรส	เชื้อรา	เพาะเลี้ยงใน 2 เงื่อนไข: 37°C และอุณหภูมิห้อง
เพลทวุ้น NN 1.5%	อะคานทามีบา	30°C
อาหารขนส่ง (Seed Swab®, Transwab® เป็นต้น)	แบคทีเรียทั่วไป (เมื่อสถานพยาบาลไม่มีอาหารเลี้ยงเชื้อชนิดแข็ง)	ขนส่งที่อุณหภูมิห้อง (อัตราผลบวก 50–69%)¹⁾

การเก็บตัวอย่าง

วิธีเก็บตัวอย่างเมื่อใช้เวลาส่งไปยังห้องตรวจนาน จะต่างกันตามชนิดของเชื้อก่อโรค

แบคทีเรียทั่วไป: เก็บที่ 4°C (ตู้เย็น)
เชื้อหนองในและเชื้อเมนิงโกคอคคัส: เก็บที่อุณหภูมิห้อง เพราะไวต่อความเย็นและตายได้ง่าย
หากสงสัยเชื้อไม่ใช้ออกซิเจนแบบบังคับ: เก็บในภาชนะขนส่งแบบไม่ใช้ออกซิเจน

จุดสำคัญในการสั่งตรวจ

ระบุอาการทางคลินิกและเชื้อเป้าหมายให้ชัดเจนในใบส่งตรวจ การเพิ่มอาหารเลี้ยงเชื้อแบบคัดเลือกช่วยเพิ่มอัตราการตรวจพบ
หากมีตัวอย่างน้อย ให้ระบุลำดับความสำคัญของการตรวจ (เช่น เพาะเชื้อ > ส่องกล้องจุลทรรศน์, แบคทีเรีย > เชื้อรา)

การแปลผลการทดสอบความไวต่อยา

ในการทดสอบความไวต่อยา มักเลือกยาที่มี MIC (ความเข้มข้นต่ำสุดที่ยับยั้งการเจริญ) ต่ำกว่าในกลุ่มที่จัดเป็น S (ไวต่อยา) อย่างไรก็ตาม แม้จะถูกจัดเป็น R (ดื้อยา) ก็ยังอาจได้ผลทางคลินิก จึงต้องประเมินโดยรวม ทั้งนี้ควรทราบว่าสำหรับการทดสอบความไวต่อยาของเชื้อราและ Acanthamoeba ยังไม่มีเกณฑ์แปลผลที่ชัดเจน ¹⁾.

Q หากไม่ตรวจพบเชื้อในการเพาะเชื้อ ควรตีความอย่างไร?

อัตราการเพาะเชื้อให้ผลบวกอยู่ที่ 37.6–74.3% และผลลบไม่ได้ตัดการติดเชื้อออกได้ ปัจจัยที่มีผลมากที่สุดคือช่วงเวลาที่เก็บตัวอย่าง; หากเก็บหลังให้ยาต้านจุลชีพ อัตราผลบวกจะลดลงเหลือประมาณครึ่งหนึ่ง นอกจากนี้ อัตราเพาะเชื้อให้ผลบวกในกรณีที่สเมียร์เป็นลบอยู่ที่ 42.7–47.1% และในกรณีที่สเมียร์เป็นบวกอยู่ที่ 57.1–82.4% จึงควรใช้การตรวจทั้งสองอย่างร่วมกันเพื่อเพิ่มความแม่นยำในการวินิจฉัย เนื่องจาก Acanthamoeba แยกและเพาะเลี้ยงได้ยากในสถานพยาบาลทั่วไป จึงควรให้ความสำคัญกับการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ร่วมกับการย้อม Diff-Quik™ เพื่อยืนยันโครงสร้างผนังสองชั้นของซีสต์.

5. การตรวจอีโอซิโนฟิล (การวินิจฉัยยืนยันของโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้)

การย้อม Giemsa ของเนื้อเยื่อเยื่อบุตาในเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ (การแทรกซึมของอีโอซิโนฟิล)

Kimura M, Ando T, Kume Y, et al. A nerve-goblet cell association promotes allergic conjunctivitis through rapid antigen passage. JCI Insight. 2023;8(21):e168596. Figure 1. PMCID: PMC10721269. License: CC BY.

การย้อม Giemsa ของเนื้อเยื่อเยื่อบุตาในแบบจำลองเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ (×200) ลูกศรชี้อีโอซิโนฟิล และภาพขยาย (สเกลบาร์ 10 μm) แสดงลักษณะเซลล์เฉพาะที่มีนิวเคลียสสองแฉกและเม็ดสีติดอีโอซิโนฟิล สิ่งนี้สอดคล้องกับการตรวจพบอีโอซิโนฟิลในโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ที่กล่าวถึงในหัวข้อ 5 การตรวจอีโอซิโนฟิล (การวินิจฉัยยืนยันของโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้) ในเนื้อหาหลัก

การวินิจฉัยยืนยันของโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ต้องตรวจพบอีโอซิโนฟิลในสเมียร์ขูดเยื่อบุตาที่ย้อมด้วย Hansel ²⁾.

วิธีเก็บตัวอย่าง

หลังหยอดยาชาเฉพาะที่ ให้พลิกเปลือกตาบนกลับ
นวดเยื่อบุตาเปลือกตาเบา ๆ ด้วยแท่งแก้ว และเก็บเมือกที่สะสมบนผิวเยื่อบุตาด้วยคีมหรือสปาตูลา
ป้ายลงบนสไลด์ ทำการย้อม Hansel และตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์แสง

การแปลผล

หากมองเห็นอีโอซิโนฟิลแม้เพียง 1 เซลล์ภายใต้กล้องจุลทรรศน์ ก็ถือว่าให้ผลบวก และเป็นการวินิจฉัยยืนยันของโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้²⁾. หากมีเลือดออกขณะเก็บตัวอย่าง อีโอซิโนฟิลจากเลือดอาจปนเข้าไปได้ จึงควรตรวจซ้ำที่ตาอีกข้าง

ระบบการวินิจฉัยโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้

ขั้นตอนการวินิจฉัย 3 ระยะตามแนวทางเวชปฏิบัติโรคเยื่อบุตาอักเสบจากภูมิแพ้ (ฉบับที่ 3) มีดังนี้²⁾.

ประเภทการวินิจฉัย	เงื่อนไขที่จำเป็น
การวินิจฉัยทางคลินิก	มีเพียงลักษณะทางคลินิก (อาการและอาการแสดงของภูมิแพ้)
การวินิจฉัยทางคลินิกยืนยัน	ลักษณะทางคลินิก + ยืนยันภาวะไวต่อภูมิแพ้ (IgE รวมในน้ำตาเป็นบวก, การทดสอบผิวหนัง, IgE จำเพาะต่อแอนติเจนในซีรั่มเป็นบวก)
การวินิจฉัยยืนยัน	ลักษณะทางคลินิก + ผลตรวจอีโอซิโนฟิลเป็นบวก (ยืนยันปฏิกิริยาแพ้เฉพาะที่ในตา)

การวินิจฉัยทางคลินิกยืนยันเป็นเพียงการยืนยันภาวะไวต่อภูมิแพ้ทั่วร่างกาย และไม่ได้พิสูจน์โดยตรงว่ามีปฏิกิริยาแพ้ในตา การวินิจฉัยจะเป็นการวินิจฉัยยืนยันได้ก็ต่อเมื่อการตรวจอีโอซิโนฟิลพิสูจน์ปฏิกิริยาแพ้เฉพาะที่ในตาได้โดยตรง²⁾.

6. การแปลผลการตรวจและการประเมินโดยรวม

การคาดเดาเชื้อก่อโรคจากชนิดของเซลล์อักเสบ

แม้ไม่พบตัวเชื้อ ชนิดของเซลล์อักเสบก็อาจเป็นเบาะแสในการคาดเดาเชื้อก่อโรคได้

นิวโทรฟิลเด่น → บ่งชี้การติดเชื้อแบคทีเรีย
ลิมโฟไซต์เด่น → บ่งชี้การติดเชื้อไวรัส
อีโอซิโนฟิลเด่น → บ่งชี้การติดเชื้อจากภูมิแพ้หรือพยาธิ

การประเมินเชื้อก่อโรคโดยรวม

จะพิจารณาอย่างรอบด้านว่าเชื้อที่แยกได้เป็นเชื้อก่อโรคหรือไม่

ความสอดคล้องระหว่างผลการตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์กับเชื้อที่แยกได้จากการเพาะเชื้อ (เชื้อที่เห็นจากกล้องตรงกับเชื้อที่เจริญในเพาะเชื้อหรือไม่)
ความสอดคล้องกับลักษณะทางตา (ตัวอย่างเก็บมาจากบริเวณรอยโรคหรือไม่)
ความสอดคล้องระหว่างผลการทดสอบความไวต่อยาและผลการรักษาจริง

ระวังเชื้อก่อโรคชนิดพิเศษ

หนองใน: ไวต่อความแห้งและการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิ จึงตายได้ง่าย ต้องนำมาประมวลผลทันทีหลังเก็บตัวอย่าง การเก็บในตู้เย็นไม่เหมาะสม (เก็บที่อุณหภูมิห้อง)
อะแคนทามีบา: การแยกเชื้อและเพาะเลี้ยงทำได้ยากในสถานพยาบาลทั่วไป การย้อม Dif-Quik™ ควรให้ความสำคัญกับการยืนยันซีสต์ที่มีผนังสองชั้น

การใช้การตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์จากสเมียร์ร่วมกับการเพาะเชื้อ

แม้ในกรณีที่การตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์จากสเมียร์เป็นลบ อัตราการให้ผลบวกของการเพาะเชื้ออาจสูงถึง 42.7–47.1%¹⁾. ในทางกลับกัน ในกรณีที่สเมียร์เป็นบวก อัตราการให้ผลบวกของการเพาะเชื้ออยู่ที่ 57.1–82.4% และการตรวจทั้งสองพร้อมกันช่วยเพิ่มความไวของการตรวจ PCR มีประโยชน์ในฐานะการตรวจเสริมต่อการตรวจสเมียร์และการเพาะเชื้อ แต่ไม่แนะนำให้วินิจฉัยกระจกตาอักเสบจากเชื้อแบคทีเรียด้วย PCR เพียงอย่างเดียว¹⁾.

7. งานวิจัยล่าสุดและแนวโน้มในอนาคต

การวิเคราะห์เมตาจีโนม (การหาลำดับพันธุกรรมรุ่นใหม่): กำลังทำให้สามารถวิเคราะห์ไมโครไบโอมบนผิวตาได้อย่างครอบคลุม รวมถึงจุลชีพที่เพาะเลี้ยงไม่ได้ คาดว่าจะตรวจพบเชื้อก่อโรคที่การเพาะเชื้อแบบเดิมไม่สามารถระบุได้
PCR แบบมัลติเพล็กซ์: กำลังพัฒนาระบบที่สามารถตรวจหาเชื้อก่อโรคหลายชนิด (แบคทีเรีย เชื้อรา ไวรัส และอะแคนทามีบา) ได้อย่างรวดเร็วพร้อมกันในการตรวจครั้งเดียว คาดว่าจะช่วยเพิ่มความแม่นยำและความรวดเร็วในการวินิจฉัยกระจกตาอักเสบจากการติดเชื้อ³⁾
MALDI-TOF mass spectrometry: เป็นเทคนิคแมสสเปกโตรเมทรีที่สามารถระบุชนิดเชื้อที่เพาะเลี้ยงได้ภายในไม่กี่นาที เมื่อเทียบกับวิธีระบุชนิดทางชีวเคมีแบบเดิม สามารถลดเวลาได้อย่างมาก และกำลังมีการศึกษาเพื่อนำไปใช้กับการติดเชื้อทางตา⁴⁾
การปรับความไวและความจำเพาะของการตรวจอีโอซิโนฟิล: กำลังพัฒนาวิธีตรวจอีโอซิโนฟิลที่มีความไวสูงโดยใช้กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนและแอนติบอดีที่ติดฉลากเรืองแสง การย้อม Hansel แบบเดิมมีข้อจำกัดด้านความไวของการตรวจ และหากสามารถพัฒนาวิธีที่ไวกว่าได้ ความแม่นยำในการวินิจฉัยอาจดีขึ้น

8. เอกสารอ้างอิง

日本眼感染症学会感染性角膜炎診療ガイドライン第3版作成委員会. 感染性角膜炎診療ガイドライン(第3版). 日眼会誌. 2023;127(10):859-895.
日本眼科アレルギー学会診療ガイドライン作成委員会. アレルギー性結膜疾患診療ガイドライン（第3版）. 日眼会誌. 2021;125(8):741-785.
Liu HY, Hopping GC, Vaidyanathan U, Ronquillo YC, Hoopes PC, Moshirfar M. Polymerase Chain Reaction and Its Application in the Diagnosis of Infectious Keratitis. Med Hypothesis Discov Innov Ophthalmol. 2019;8(3):152-155. PMID:31598517; PMCID:PMC6778471.
Taravati P, Lam D, Van Gelder RN. Role of molecular diagnostics in ocular microbiology. Curr Ophthalmol Rep. 2013;1(4):170-178.