لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور (Light Adjustable Lens, LAL) یک لنز داخل چشمی است که پس از کاشت در جراحی آب مروارید، میتوان با تابش اشعه فرابنفش (UV) قدرت آن را به صورت غیرتهاجمی تنظیم کرد.
دستیابی به انکسار دقیق پس از جراحی آب مروارید همچنان یک چالش است. بیومتری نادرست، خطا در پیشبینی موقعیت مؤثر لنز، و تفاوتهای فردی در ترمیم زخم از علل اصلی خطای انکساری پس از جراحی هستند. لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور برای مقابله با این مشکلات توسعه یافته است.
این فناوری در سال ۱۹۹۷ توسط دکتر شوارتز از دانشگاه کالیفرنیا، سانفرانسیسکو و پروفسور گروبز از مؤسسه فناوری کالیفرنیا رهبری شد و در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۷ توسط FDA تأیید شد.
در کارآزمایی بالینی FDA (۶۰۰ مورد)، گروه لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور دو برابر گروه لنز داخل چشمی تککانونی استاندارد به دید ۲۰/۲۰ بدون عینک دست یافتند1). دقت انکساری بالایی گزارش شده است به طوری که ۹۲٪ از بیماران پس از تنظیم در ۰.۵ دیوپتر از هدف انکساری قرار گرفتند.
لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور برای بیمارانی که دچار خطای انکساری پس از جراحی (دوربینی، نزدیکبینی یا آستیگماتیسم باقیمانده) هستند، مناسب است.
روند پس از عمل و فرآیند تنظیم پس از کاشت لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور به شرح زیر است.
کاشت تا قبل از تنظیم
دوره بهبودی چشم: ۲ تا ۴ هفته پس از کاشت، ثبات انکساری تأیید میشود.
آزمایش انکسار: انکسار آشکار (manifest refraction) انجام شده و تفاوت با هدف انکساری ارزیابی میشود.
تأیید گشاد شدن مردمک: برای تنظیم نور، حداقل گشاد شدن مردمک به اندازه ۶.۵ تا ۷ میلیمتر لازم است.
تابش اشعه فرابنفش تا قفل شدن
تعداد جلسات تابش: ۲ تا ۴ جلسه تابش (هر کدام ۴۰ تا ۱۲۰ ثانیه، با فاصله حدود ۳ روز) برای تنظیم.
قفل شدن: پس از رسیدن به هدف انکساری، با تابش اشعه فرابنفش به کل بخش نوری، قدرت لنز ثابت میشود.
عینک محافظ اشعه فرابنفش: تا ۲۴ ساعت پس از قفل شدن باید استفاده شود.
تغییر شکل لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور را میتوان با توموگرافی انسجام نوری بخش قدامی تأیید کرد. در تنظیم قدرت کروی، شعاع انحنای سطوح قدامی و خلفی تغییر میکند و در اصلاح آستیگماتیسم، تغییر شکل نامتقارن رخ میدهد2).
معیارهای تأیید FDA به شرح زیر است.
لنزهای داخل چشمی قابل تنظیم با نور برای بیماران زیر توصیه نمیشود:
علاوه بر ارزیابی استاندارد قبل از عمل آب مروارید، موارد زیر نیز بررسی میشوند:
| اقلام ارزیابی | توضیحات |
|---|---|
| آزمایش انکسار (عیبانکساری) | انکسار آشکار (manifest refraction)، دید دور بدون عینک، بهترین دید اصلاح شده |
| توموگرافی انسجام نوری (OCT) | رد ادم ماکولا (توصیه میشود قبل و بعد از تابش اشعه ماوراء بنفش انجام شود)1) |
| ارزیابی میدریاز | تأیید میدریاز حداقل 6.5 تا 7 میلیمتر |
در صورت کاهش بینایی پس از تابش اشعه فرابنفش، ارزیابی ماکولا با توموگرافی انسجام نوری انجام شود. مواردی از ادم ماکولار کیستیک پس از تابش اشعه فرابنفش گزارش شده است و تشخیص زودهنگام مهم است1).
در صورت کاهش بینایی پس از تابش اشعه فرابنفش، احتمال ادم ماکولار کیستیک وجود دارد. تابش اشعه فرابنفش را متوقف کرده و ماکولا را با توموگرافی انسجام نوری ارزیابی کنید. برای ادم ماکولار کیستیک، درمان با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی موضعی و قطرههای کورتیکواستروئیدی مؤثر گزارش شده است1).
لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور حاوی مولکولهای حساس به نور به نام «ماکرومر» در ماتریکس سیلیکونی است. تابش اشعه فرابنفش با طول موج 365 نانومتر باعث پلیمریزاسیون ماکرومرها شده و گرادیان غلظتی بین نواحی تابشدیده و تابشندیده ایجاد میکند. سپس طی 12 ساعت، ماکرومرهای واکنشنداده پخش شده و انحنای لنز تغییر میکند و قدرت انکساری تغییر مییابد3).
پس از اتمام تنظیم، با درمان قفلی (تابش اشعه فرابنفش به کل بخش نوری) تمام ماکرومرهای باقیمانده پلیمریزه شده و قدرت لنز ثابت میشود.
دستگاه تنظیم (دستگاه تحویل نور) شامل یک سیستم پروجکشن نوری و منبع اشعه فرابنفش متصل به لامپ شکاف است که از طریق یک لنز تماسی روی قرنیه روی لنز داخل چشمی فوکوس میکند. میدریاز حداقل 7 میلیمتر لازم است و تمام تنظیمات نوری تحت میدریاز انجام میشود.
مکانیسم حرکت ماکرومرهای سیلیکونی حساس به نور پلیمریزهنشده پس از تابش اشعه فرابنفش بر اساس گرادیان غلظت، اساس تنظیم شماره لنزهای داخل چشمی قابل تنظیم با نور را تشکیل میدهد3).
در تنظیم شماره کروی، شعاع انحنای سطوح جلو و عقب هر دو تغییر میکنند. یک گروه تحقیقاتی ژاپنی با استفاده از توموگرافی انسجام نوری بخش قدامی (CASIA2) تغییرات واقعی شکل لنز را تجسم کردند2).
کاتو و همکاران (2025) در یک مرد 70 ساله گزارش کردند که پس از تنظیم شماره کروی (از 0.75+ به 0.25- دیوپتر)، شعاع انحنای سطح قدامی از 11.59 میلیمتر به 9.03 میلیمتر کاهش و سطح خلفی از 10.98 میلیمتر به 13.41 میلیمتر افزایش یافت2). در یک مورد اصلاح آستیگماتیسم (زن 80 ساله، Cyl 1.50- به S 0.25+)، تغییر شعاع انحنای سطح خلفی به طور نامتقارن در جهت محور آستیگماتیسم رخ داد و آستیگماتیسم با مکانیسمی مشابه لنزهای داخل چشمی توریک اصلاح شد.
مکانیسمهای زیر برای ایجاد ادم ماکولار کیستیک در اثر تابش اشعه فرابنفش در نظر گرفته شده است1):
ادم ماکولار سیستوئید دوطرفه پس از تابش اشعه فرابنفش یک عارضه جدید است که قبلاً به ندرت گزارش شده بود.
شاکرچی و همکاران (2025) اولین مورد در جهان از ادم ماکولار سیستوئید دوطرفه همزمان را در یک زن 81 ساله که پس از کاشت لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور تحت درمان قفلکننده اشعه فرابنفش قرار گرفته بود، گزارش کردند1). یک هفته پس از تابش اشعه فرابنفش، حدت بینایی به 20/40 کاهش یافت و توموگرافی انسجام نوری تغییرات سیستوئید با ضخامت ماکولای مرکزی 397 میکرومتر (چشم راست) و 427 میکرومتر (چشم چپ) را نشان داد. با قطع تابش اشعه فرابنفش و شروع قطرههای پردنیزولون 1% (4 بار در روز) و کتورولاک 0.5% (4 بار در روز)، ادم طی 3 هفته به طور کامل برطرف شد.
نویسندگان توصیه میکنند که «تابش اشعه فرابنفش را متوقف کرده و درمان موضعی را با آستانه پایین شروع کنید» و «در بیماران کمخطر نیز انجام توموگرافی انسجام نوری روتین قبل و بعد از تنظیم را در نظر بگیرید»1).
فناوری «شکلدهی ضریب شکست» (Refractive Index Shaping) که با استفاده از لیزر فمتوثانیه ترکیب شیمیایی لنز داخل چشمی آکریلیک را تغییر میدهد، نیز در مرحله تحقیق است. این فناوری میتواند تغییرات کروی، استوانهای و فوکوس را در یک لنز داخل چشمی اعمال کند و انتظار میرود تنظیمات متعدد با مکانیسمی متفاوت از لنزهای قابل تنظیم با نور فراهم کند3). لنزهای داخل چشمی چندجزئی، لنزهای قابل تنظیم مکانیکی، لنزهای قابل تنظیم مغناطیسی و لنزهای داخل چشمی کریستال مایع نیز در دست تحقیق هستند.
آستیگماتیسم قرنیه با گذشت زمان تغییر میکند و ممکن است بر ماندگاری طولانیمدت بینایی ارائه شده توسط لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور تأثیر بگذارد. مفهوم ترکیب اپتیک تطبیقی (Adaptive Optics) با لنز داخل چشمی قابل تنظیم با نور، به طوری که دستگاه به طور خودکار اعوجاجهای نوری را تشخیص و تصحیح کند، نیز مطرح شده است.
