Viêm giác mạc mô kẽ dạng tuyến tính (linear interstitial keratitis: LIK) là một bệnh giác mạc hiếm gặp, gây ra các vệt đục ở nhu mô giác mạc. Bệnh đã được báo cáo ở người trẻ trưởng thành từ năm 1923.
Trước đây, người ta cho rằng bệnh do nhiễm giang mai. Tuy nhiên, với sự tích lũy các báo cáo ca bệnh, người ta thấy rằng kháng thể kháng xoắn khuẩn thường âm tính. Phản ứng dương tính trong xét nghiệm huyết thanh được coi là tình cờ. Kiểm tra mô học của mảnh ghép vá trong các trường hợp thủng giác mạc cũng không đưa ra kết luận chắc chắn.
Viêm giác mạc mô kẽ do giang mai đã được biết đến từ lâu như một trong ba dấu hiệu Hutchinson (răng Hutchinson, viêm giác mạc mô kẽ, điếc) trong giang mai bẩm sinh 1). Tuy nhiên, LIK được coi là một thực thể bệnh độc lập, khác biệt về mặt lâm sàng với viêm giác mạc mô kẽ do giang mai.
Các phàn nàn chính là mờ mắt, chảy nước mắt, đau và đỏ mắt. Triệu chứng thường xuất hiện một bên mắt. Đặc trưng bởi các triệu chứng tái phát do diễn tiến tái phát và thuyên giảm.
Dấu hiệu giác mạc
Đục giác mạc dạng tuyến tính: Có vệt đục bên trong nhu mô giác mạc. Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất của LIK.
Phù nhu mô giác mạc: Có thể kèm phù nhu mô xung quanh vùng đục.
Tân mạch giác mạc: Trong trường hợp mạn tính, có thể xuất hiện mạch máu mới ở giác mạc
Mỏng trung tâm: Ở giai đoạn tiến triển, thấy mỏng phần trung tâm giác mạc
Dấu hiệu kèm theo
Viêm mống mắt nhẹ: Có thể kèm viêm nhẹ tiền phòng
Khuyết biểu mô: Hiếm khi kèm khuyết biểu mô giác mạc
Thủng giác mạc: Rất hiếm nhưng đã có báo cáo trường hợp dẫn đến thủng
Nguyên nhân của LIK hiện vẫn chưa rõ.
Trong lịch sử, đã nghi ngờ liên quan đến giang mai hoặc bệnh Lyme. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm huyết thanh không nhất quán và không phải tất cả các trường hợp đều dương tính rõ ràng. Cơ chế tự miễn đã được đề xuất nhưng chưa được chứng minh.
Viêm giác mạc mô kẽ do giang mai thường xuất hiện ở trẻ lớn đến người trẻ tuổi dưới dạng đục giác mạc không loét hai bên 1). Khác với LIK, bệnh có triệu chứng chảy nước mắt và sợ ánh sáng, đáp ứng kém với penicillin toàn thân và đáp ứng với steroid 1).
Trong lịch sử, giang mai từng bị nghi ngờ là nguyên nhân gây LIK, nhưng hiện nay không được chấp nhận. Nhìn chung, xét nghiệm huyết thanh của bệnh nhân LIK không cho thấy kháng thể kháng xoắn khuẩn. Viêm giác mạc mô kẽ do giang mai là một bệnh khác biểu hiện đục giác mạc không loét hai bên, có hình ảnh lâm sàng khác với LIK.
Chẩn đoán LIK dựa trên các dấu hiệu lâm sàng. Hình dạng đường thẳng của đục giác mạc là dấu hiệu chẩn đoán quan trọng nhất.
Các điểm chính trong chẩn đoán:
Các bệnh cần phân biệt:
| Chẩn đoán phân biệt | Điểm phân biệt |
|---|---|
| Viêm giác mạc đĩa đệm do Herpes | Phù nhu mô hình tròn, lắng đọng sau giác mạc dạng mỡ lợn |
| Viêm giác mạc hoại tử | Viêm nặng, dấu hiệu hoại tử |
| Viêm giác mạc nhiễm trùng | Thâm nhiễm, nuôi cấy dương tính |
Trong chẩn đoán phân biệt đục giác mạc, điều quan trọng là phân biệt bốn yếu tố: phù nề, thâm nhiễm, lắng đọng và sẹo. Trong LIK, phù nề viêm và thâm nhiễm chiếm ưu thế.
Đặc điểm lớn nhất của LIK là đục giác mạc có dạng “đường thẳng”. Trong viêm giác mạc Herpes, phù hình đĩa là điển hình, trong khi viêm giác mạc nhiễm trùng có ổ thâm nhiễm hoặc kết quả cấy dương tính. LIK đáp ứng tốt với thuốc nhỏ steroid cũng hữu ích trong chẩn đoán phân biệt. Tuy nhiên, cần loại trừ viêm giác mạc nhiễm trùng, và thực hiện cấy khi cần.
Điều trị LIK chủ yếu bằng thuốc nhỏ steroid.
Điều trị bằng thuốc:
Phẫu thuật:
Tiên lượng: Tiên lượng phục hồi với steroid là tốt. Tuy nhiên, viêm dễ tái phát và có thể diễn tiến tái phát và thuyên giảm. Tiên lượng lâu dài khác nhau tùy từng trường hợp.
LIK có xu hướng tái phát và thuyên giảm. Việc ngừng thuốc nhỏ mắt steroid đột ngột có thể kích hoạt tái phát, do đó điều quan trọng là phải giảm liều dần dần theo hướng dẫn của bác sĩ. Ngay cả khi tái phát, có thể cải thiện bằng cách dùng lại thuốc nhỏ mắt steroid.
Cơ chế phát sinh chi tiết của LIK vẫn chưa được làm sáng tỏ.
Nhu mô giác mạc được cấu tạo bởi các sợi collagen sắp xếp đều đặn, và sự đều đặn này duy trì độ trong suốt của giác mạc. Trong LIK, viêm xảy ra trong nhu mô theo dạng đường thẳng, làm tăng lượng nước giữa các sợi collagen và dẫn đến mất độ trong suốt.
Các cơ chế được đề xuất:
So sánh với viêm giác mạc mô kẽ do giang mai rất hữu ích để hiểu bệnh lý. Viêm giác mạc mô kẽ do giang mai xảy ra như một triệu chứng muộn của giang mai bẩm sinh và là một trong các thành phần của tam chứng Hutchinson 1). Tổn thương giác mạc có đặc điểm kháng penicillin toàn thân nhưng đáp ứng với steroid 1). Đặc điểm này tương tự với tính đáp ứng steroid của LIK, nhưng điểm khác biệt cơ bản là LIK thiếu các kết quả huyết thanh dương tính với giang mai.
Các báo cáo về LIK còn hạn chế, nhưng những tiến bộ gần đây trong công nghệ chẩn đoán hình ảnh đang giúp hiểu sâu hơn về tình trạng bệnh.
Đánh giá bằng kính hiển vi đồng tiêu: Các quan sát mô học chi tiết của LIK bằng kính hiển vi đồng tiêu in vivo đã được báo cáo. Có thể đánh giá sự xâm nhập tế bào viêm và thay đổi cấu trúc trong nhu mô giác mạc một cách không xâm lấn.
Đánh giá bằng OCT đoạn trước (AS-OCT): AS-OCT cho phép đánh giá định lượng vị trí, mức độ và độ sâu của độ đục nhu mô giác mạc. Nó cũng hữu ích cho đánh giá khách quan hiệu quả điều trị.
Thách thức trong tương lai:
- Chauhan K, et al. Demystifying Ocular Syphilis: A Major Review. Ocul Immunol Inflamm. 2023.
