کراتیت نوری یک آسیب حاد اپیتلیوم قرنیه است که پس از قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراء بنفش (UV) بدون محافظ ایجاد میشود1. این وضعیت معادل «آفتابسوختگی» چشم است و کراتیت اشعه ماوراء بنفش نیز نامیده میشود2.
اشعه ماوراء بنفش بر اساس طول موج به سه نوع زیر تقسیم میشود:
کراتیت نوری بر اساس منبع نور ایجادکننده به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
کد ICD-10: H16.131 (چشم راست)، H16.132 (چشم چپ)، H16.133 (هر دو چشم)، H16.139 (نامشخص).
نوع اشعه ماوراء بنفش عامل متفاوت است. افتالمی الکتریکی ناشی از UVC (اشعه ماوراء بنفش با طول موج کوتاه) از منابع مصنوعی مانند جوشکاری و لامپهای ضدعفونی کننده است و آسیبزایی بیشتری دارد. برفکوری ناشی از UVB (اشعه ماوراء بنفش با طول موج متوسط) نور خورشید است و معمولاً علائم خفیفتر و دوره نهفتگی کمی طولانیتر دارد. برای جزئیات بیشتر به بخش «پاتوفیزیولوژی و مکانیسم دقیق بروز» مراجعه کنید.
علائم پس از یک دوره نهفتگی 30 دقیقه تا 24 ساعت از قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراء بنفش ظاهر میشوند1. الگوی معمول این است که فرد در طول روز جوشکاری یا اسکی کرده و شب هنگام علائم بروز کرده و به اورژانس مراجعه میکند4.
معمولاً هر دو چشم درگیر هستند. ممکن است با قرمزی صورت و پلکها (آفتابسوختگی ناشی از اشعه ماوراء بنفش) همراه باشد.
اشعه فرابنفش باعث آپوپتوز (مرگ برنامهریزی شده سلولی) در سلولهای اپیتلیال قرنیه میشود. از آنجایی که ریزش سلولها و نمایان شدن اعصاب زیر اپیتلیال زمان میبرد، علائم ۳۰ دقیقه تا ۲۴ ساعت پس از قرار گرفتن در معرض اشعه ظاهر میشوند، نه بلافاصله. برای جزئیات به بخش «پاتوفیزیولوژی و مکانیسم دقیق بروز» مراجعه کنید.
افتالمی الکتریکی
جوشکاری قوس الکتریکی: شایعترین علت. کار بدون محافظ صورت یا قرار گرفتن در معرض نزدیک باعث بروز میشود.
لامپهای ضدعفونیکننده و لامپهای بخار جیوه: اشعه UVC با طول موج کوتاه منتشر میکنند. قرار گرفتن تصادفی در آزمایشگاهها و مراکز درمانی رخ میدهد.
جوشکاری استیلن: یکی از منابع نور مصنوعی حاوی UVC است.
افتالمی برفی
پیستهای اسکی: به دلیل بازتاب بالای سطح برف، مقدار زیادی UVB دریافت میشود3.
کوهنوردی در ارتفاعات: جو نازکتر است و پراکندگی UV کاهش مییابد. آلبیدو (بازتاب) برف تازه تا ۹۰٪ میرسد1. به ازای هر ۳۰۰ متر افزایش ارتفاع، میزان قرار گرفتن در معرض UV حدود ۴٪ افزایش مییابد3.
سالنهای برنزه کردن و لامپهای خورشیدی: قرار گرفتن در معرض منابع مصنوعی UVB/UVA.
سایر منابع قرار گرفتن در معرض شامل لامپهای متال هالید آسیبدیده (مثلاً در سالنهای ورزشی) و ترکیدن لامپهای هالوژن است.
اگر بدون عینک محافظ یا گوگل بیش از یک ساعت و نیم تا دو ساعت در یک روز آفتابی در پیست اسکی باشید، خطر ابتلا افزایش مییابد. در واقع، در مطالعهای روی کوهنوردان و افرادی که در فضای باز کار میکنند، گزارش شده است که حدود 87٪ موارد کراتیت UV بدون استفاده از عینک محافظ بوده و موارد باقیمانده نیز از عینک آفتابی بدون محافظ جانبی استفاده کردهاند3.
بدون محافظ، قرار گرفتن در معرض بیش از حدود یک ساعت و نیم تا دو ساعت در پیست اسکی زیر آفتاب به عنوان آستانه بروز در نظر گرفته میشود. با این حال، در منابع مصنوعی مانند قوس جوشکاری که حاوی UVC هستند، حتی قرار گرفتن کوتاه مدت نیز میتواند باعث بروز شود.
گرفتن شرح حال از اهمیت بالایی برخوردار است. سابقه قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراء بنفش و دوره نهفتگی تا ظهور علائم کلید تشخیص است.
تشخیص افتراقی از سایر بیماریهایی که با قرمزی دوطرفه، درد و فوتوفوبیا همراه هستند ضروری است.
| بیماری | نکات افتراقی |
|---|---|
| ملتحمه ویروسی | شروع یکطرفه، قرمزی ملتحمه پلکی نیز وجود دارد |
| استفاده بیش از حد از لنز تماسی | سابقه استفاده از لنز تماسی |
| خشکی چشم | کاهش زمان پارگی اشک (BUT)، بدون سابقه قرار گرفتن در معرض UV |
| سمیت دارویی | سابقه استفاده از قطره چشمی |
| قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی | سابقه تماس با مواد شیمیایی |
| جسم خارجی پلک فوقانی | یک طرفه، خراش خطی عمودی |
کراتیت نوری اساساً یک بیماری خود محدود شونده است. اپیتلیوم قرنیه معمولاً طی 24 تا 72 ساعت بازسازی میشود 1. درمان عمدتاً حمایتی است 1,4.
استفادهکنندگان از لنز تماسی باید تا بهبود کامل قرنیه از استفاده از لنز خودداری کنند.
در عرض ۱ تا ۲ روز پس از ویزیت اولیه، بیمار باید مجدداً ویزیت شود تا بهبود علائم و یافتهها تأیید گردد. در صورت بروز درد جدید یا تشدید آن، ارزیابی مجدد فوری ضروری است.
قطرههای بیحسکننده چشمی ترمیم اپیتلیوم قرنیه را مختل کرده و آسیب را تشدید میکنند، بنابراین تجویز آنها برای بیماران منع مصرف دارد. استفاده از آنها仅限于 معاینه و به صورت موقت است و برای استفاده در منزل باید از مسکنهای خوراکی استفاده شود.
قرنیه شفاف است و نور مرئی (۴۰۰-۷۰۰ نانومتر) را عبور میدهد، در حالی که اشعه فرابنفش (۱۰-۴۰۰ نانومتر) را جذب میکند. اگرچه ضخامت اپیتلیوم قرنیه تنها حدود ۱۰٪ از کل ضخامت قرنیه است، اما به دلیل تراکم بالای اسیدهای نوکلئیک و پروتئینها در سلولهای اپیتلیال، بخش عمده جذب UV را بر عهده دارد 1.
اشعه فرابنفش توسط اسیدهای نوکلئیک و اسیدهای آمینه آروماتیک در بافت زنده جذب میشود و با دناتوره کردن ژنها و پروتئینها باعث آسیب سلولی میشود. در این میان، دیمرهای پیریمیدین سیکلوبوتان (CPD) ناشی از تابش UVB شایعترین آسیب DNA هستند و در صورت عدم ترمیم کافی، آپوپتوز را القا میکنند 6.
تفاوت تأثیر طول موجهای مختلف اشعه فرابنفش بر قرنیه در زیر نشان داده شده است.
| نوع UV | طول موج | مکانیسم اصلی اثر |
|---|---|---|
| UVC | ۱۰ تا ۲۸۰ نانومتر | مستقیماً توسط اپیتلیوم جذب میشود. بیشترین آسیبزایی |
| UVB | ۲۸۰ تا ۳۲۰ نانومتر | آسیب مستقیم DNA |
| UVA | ۳۲۰ تا ۴۰۰ نانومتر | استرس اکسیداتیو (غیرمستقیم) |
هنگامی که سلولهای اپیتلیال قرنیه اشعه ماوراء بنفش را جذب میکنند، آپوپتوز (مرگ برنامهریزی شده سلول) القا میشود 2. در آزمایشات حیوانی، پس از تابش UV با طول موج ۳۰۰ نانومتر، آپوپتوز در هر سه لایه قرنیه در عرض ۵ ساعت مشاهده شده است 2. سلولهای اپیتلیال آسیب دیده با تأخیر زمانی ریزش میکنند و شبکه عصبی قرنیه که در زیر اپیتلیوم قرار دارد، نمایان میشود. این نمایان شدن عصب عامل درد شدید است 1.
دوره نهفتگی از زمان قرار گرفتن در معرض تا بروز علائم (۳۰ دقیقه تا ۲۴ ساعت) منعکسکننده زمان لازم برای آپوپتوز و ریزش سلولهای اپیتلیال است 1.
افتالمی الکتریکی ناشی از اشعه ماوراء بنفش با طول موج کوتاه شامل UVC است که آسیبزایی بیشتری دارد و دوره نهفتگی کوتاهتری دارد. از سوی دیگر، افتالمی برفی عمدتاً ناشی از UVB خورشیدی است و به دلیل طول موج نسبتاً بلندتر، علائم خفیفتر و زمان بروز طولانیتری دارد.
قرار گرفتن در معرض مقادیر زیاد اشعه ماوراء بنفش میتواند فراتر از اپیتلیوم به استروما و اندوتلیوم قرنیه نیز آسیب برساند، همانطور که در آزمایشات حیوانی نشان داده شده است.
تجمع قرار گرفتن در معرض اشعه ماوراء بنفش در طول عمر، یک عامل خطر برای ناخنک، دژنراسیون قرنیه مرتبط با اشعه ماوراء بنفش، ملانوم بدخیم و سرطانهای پوست غیرملانومی است 2. همچنین قرار گرفتن مزمن در معرض اشعه ماوراء بنفش باعث استرس اکسیداتیو در سلولهای اندوتلیال قرنیه و عدسی میشود و به عنوان عاملی در آسیب اندوتلیال قرنیه و آب مروارید شناخته شده است 2,6.
以下はいずれも PubMed/PMC で実在を確認した peer-reviewed の文献である。
