Lưu ý trong sinh hoạt hàng ngày cho bệnh nhân glôcôm

Những điểm chính trong nháy mắt

Tổn thương thần kinh thị giác do glôcôm là không thể hồi phục, và quản lý nhãn áp suốt đời là nền tảng của điều trị
Nhãn áp là yếu tố nguy cơ duy nhất có thể thay đổi được trong glôcôm, và lối sống có thể ảnh hưởng đến nhãn áp
Khoảng 40% bệnh nhân được kê đơn lần đầu bỏ thuốc nhỏ mắt trong năm đầu điều trị theo báo cáo¹⁾
Thuốc nhỏ mắt phối hợp làm giảm số lượng và tần suất nhỏ thuốc, cải thiện tuân thủ điều trị (mức khuyến cáo 1B)¹⁾
Tập thể dục nhịp điệu vừa phải làm giảm nhãn áp và có tác dụng bảo vệ làm chậm tiến triển thị trường
Khiếm khuyết thị trường hai bên tiến triển làm giảm đáng kể các chức năng hàng ngày như lái xe, đọc sách, đi bộ và nhận diện khuôn mặt
Bằng chứng khoa học để đưa ra khuyến cáo mạnh mẽ về lối sống hiện còn hạn chế và không thể thay thế liệu pháp thuốc hoặc laser²⁾

1. Quản lý glôcôm dài hạn

Glôcôm là một bệnh thần kinh thị giác đặc trưng bởi sự thoái hóa tiến triển của các tế bào hạch võng mạc và khiếm khuyết thị trường⁴⁾. Tổn thương thần kinh thị giác và suy giảm chức năng thị giác do glôcôm là không thể hồi phục, và mục tiêu tối đa của điều trị là duy trì chức năng thị giác hiện tại. Tỷ lệ hiện mắc ở người từ 40 tuổi trở lên là 5,0% (Nghiên cứu Tajimi), và số bệnh nhân ước tính lên tới 4,65 triệu¹⁾. Hơn nữa, trong cùng một nghiên cứu dịch tễ học, tỷ lệ phát hiện mới glôcôm là 89%, cho thấy có nhiều bệnh nhân glôcôm chưa được điều trị tiềm ẩn¹⁾.

Trong glôcôm góc mở nguyên phát (POAG), điều trị bằng thuốc được giả định là tiếp tục suốt đời. Điều trị chủ yếu dựa trên hạ nhãn áp, bắt đầu bằng một loại thuốc và hạn chế kết hợp tối đa hai loại thuốc nếu có thể như một chính sách cơ bản. Lựa chọn thuốc cân nhắc nhãn áp mục tiêu, tác dụng phụ, tần suất nhỏ thuốc và cảm giác khi sử dụng, chọn thuốc phù hợp cho từng bệnh nhân. Ngay cả với tiến triển chậm, các trường hợp ngừng hoàn toàn rất hiếm, và cần lập kế hoạch điều trị cho phép tiến triển chậm trong thời gian dài. Bệnh nhân càng trẻ thì tuổi thọ càng dài, đòi hỏi điều trị và quản lý tích cực hơn với ước tính mức độ nghiêm trọng cao hơn.

Nhìn chung, POAG đơn thuần hiếm khi dẫn đến suy giảm thị lực rất nghiêm trọng, trong khi cũng có báo cáo rằng tỷ lệ bệnh nhân POAG là cao nhất trong số bệnh nhân glôcôm đến khám tại phòng khám thị lực kém. Các phương pháp điều trị ngoài hạ nhãn áp như cải thiện tuần hoàn và bảo vệ thần kinh cũng được xem xét, nhưng hiện tại hạ nhãn áp là phương tiện điều trị chắc chắn nhất.

Yếu tố nguy cơ

Nhãn áp là yếu tố nguy cơ duy nhất có thể thay đổi được trong glôcôm, và quản lý nhãn áp là nền tảng của điều trị²⁾⁴⁾. Các yếu tố nguy cơ sau đã được báo cáo⁴⁾⁵⁾:

Tuổi cao
Tiền sử gia đình
Cận thị: Được phân loại là “bằng chứng có tính gợi ý cao” trong một tổng quan toàn diện⁹⁾
Độ dày giác mạc trung tâm mỏng
Hội chứng bong tróc bao
Đái tháo đường
Tăng huyết áp toàn thân: Huyết áp tâm trương thấp có thể làm tăng nguy cơ glôcôm thông qua giảm áp lực tưới máu⁴⁾
Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn⁵⁾
Xơ vữa động mạch: Trong một nghiên cứu thuần tập lớn (4.713 trường hợp, theo dõi 10,5 năm), nhóm tứ phân vị cao nhất của vận tốc sóng mạch chủ (aPWV) có nguy cơ glôcôm cao gấp 2,62 lần (HR 2,62, KTC 95% 1,52-4,52) so với nhóm tứ phân vị thấp nhất⁷⁾

Beros và cộng sự (2024) báo cáo rằng độ cứng động mạch đo bằng thiết bị đo dao động đơn giản có thể dự đoán sự phát triển của glôcôm. HR cho mỗi lần tăng một độ lệch chuẩn của aPWV là 1,36 (KTC 95% 1,14-1,62), cho thấy xơ vữa động mạch có thể là một dấu hiệu nguy cơ mới cho glôcôm⁷⁾.

Q Có thể chữa khỏi glôcôm bằng cách thay đổi lối sống không?

Glôcôm không thể chữa khỏi chỉ bằng cải thiện lối sống. Glôcôm là tổn thương thần kinh thị giác không hồi phục, và điều trị cơ bản là kiểm soát áp lực nội nhãn bằng thuốc, laser hoặc phẫu thuật. Tuy nhiên, tập thể dục vừa phải và chế độ ăn uống cân bằng có thể hỗ trợ kiểm soát áp lực nội nhãn và quan trọng như một phần của chăm sóc sức khỏe tổng thể.

2. Để tiếp tục điều trị bằng thuốc nhỏ mắt

Thực trạng và tầm quan trọng của tuân thủ điều trị

Tỷ lệ không tuân thủ trong điều trị glôcôm được báo cáo là 30-80%. Khoảng 40% bệnh nhân được kê đơn thuốc nhỏ mắt glôcôm lần đầu bỏ điều trị sau khoảng một năm¹⁾. Điều này là do không có triệu chứng chủ quan và không có phản hồi về hiệu quả điều trị ngoài các lần khám¹⁾. Tuân thủ kém là một trong những yếu tố quan trọng dẫn đến tiến triển glôcôm, và nên chọn thuốc dễ tuân thủ ngoài hiệu quả (khuyến cáo mức 2B)¹⁾.

Các yếu tố làm giảm tuân thủ

Tiếp cận thuốc

Gánh nặng chi phí: Nếu giá thuốc cao, việc tiếp cận trở nên khó khăn. Sử dụng thuốc generic là hiệu quả.

Vấn đề bổ sung sớm: Nhỏ nhiều hơn một giọt có thể khiến thuốc hết nhanh hơn dự kiến.

Nhỏ thuốc đúng cách

Hạn chế về thể chất: Giảm lực nắm do bệnh thấp khớp hoặc thần kinh, hạn chế duỗi cổ gây khó khăn khi nhỏ thuốc.

Tính dễ sử dụng của lọ: Lực cần để nhỏ một giọt khác nhau giữa các lọ. Điều này có thể dẫn đến sử dụng hoặc lãng phí nhiều giọt.

Duy trì hàng ngày

Hay quên: Đặc biệt là vấn đề ở người cao tuổi mắc nhiều bệnh mãn tính.

Không triệu chứng: Vì phần lớn không có triệu chứng, một số bệnh nhân không cảm thấy cần nhỏ thuốc hàng ngày.

Tác dụng phụ: Một số bệnh nhân ngừng sử dụng nếu không được giải thích về tác dụng phụ tại chỗ (như đỏ mắt, tăng sắc tố).

Hướng dẫn thực tế cho người cao tuổi

Ở bệnh nhân cao tuổi, vấn đề về kỹ thuật nhỏ thuốc và quên nhỏ thuốc là nguyên nhân chính làm giảm tuân thủ. Nhiều bệnh nhân cao tuổi khó ngửa cổ ra sau do biến dạng cột sống, vì vậy hướng dẫn nhỏ thuốc ở tư thế nằm ngửa giúp tăng tỷ lệ thành công.

Điều chỉnh tư thế nhỏ thuốc: Hướng dẫn nhỏ thuốc ở tư thế nằm ngửa.
Tài liệu có hình ảnh: Minh họa các loại thuốc nhỏ mắt cần dùng vào các thời điểm khác nhau một cách dễ hiểu.
Giải thích cho gia đình và yêu cầu hợp tác: Kiểm tra môi trường gia đình (sống một mình hay với gia đình, có người chăm sóc hay không) và yêu cầu hỗ trợ nhắc nhở (trực tiếp, qua điện thoại hoặc báo thức).
Giảm số lần và số chai thuốc nhỏ mắt: Sắp xếp vào thời gian dễ quản lý cho người chăm sóc

Cải tiến thuốc

Thuốc lựa chọn đầu tay hiện nay là prostaglandin (PGA), có tác dụng hạ nhãn áp tuyệt vời và được sử dụng rộng rãi với liều một lần mỗi ngày (mức khuyến cáo 1A)¹⁾. Lựa chọn thứ hai là thuốc chẹn beta, nhưng ở những bệnh nhân có nguy cơ tác dụng phụ toàn thân như người cao tuổi, nên tránh thuốc chẹn beta và chọn từ nhóm CAI (thuốc ức chế carbonic anhydrase), thuốc chủ vận alpha-2, hoặc thuốc ức chế ROCK.

Có 5 loại thuốc nhỏ mắt phối hợp, cho phép dùng nhiều loại thuốc mà không tăng số chai hoặc số lần nhỏ, có lợi cho việc duy trì tuân thủ điều trị (mức khuyến cáo 1B)¹⁾. Tuy nhiên, quên nhỏ thuốc phối hợp sẽ làm mất tác dụng hạ nhãn áp nhiều hơn so với thuốc đơn lẻ, do đó việc kiểm tra tuân thủ càng trở nên quan trọng hơn.

Dụng cụ hỗ trợ nhỏ mắt

Có các dụng cụ hỗ trợ hữu ích cho bệnh nhân bị hạn chế về thể chất.

Loại dụng cụ hỗ trợ	Mục đích	Đặc điểm
Hướng dẫn nhỏ mắt	Căn chỉnh	Cố định mi dưới và hướng dẫn hướng nhìn
Giá đỡ chai	Hỗ trợ lực nắm	Loại gắn kẹp
Bộ điều chỉnh lượng nhỏ giọt	Giảm lãng phí	Giảm thể tích một giọt hơn 60%

Cải thiện tuân thủ điều trị

Hướng dẫn điều trị glôcôm khuyến nghị 5 mục sau (2B)¹⁾:

Giải thích đầy đủ về bệnh, mục đích điều trị, phương pháp và tác dụng phụ
Chọn phương pháp điều trị ít gánh nặng và ít tác dụng phụ nhất
Thực hiện điều trị phù hợp với lối sống của từng bệnh nhân
Hướng dẫn nhỏ mắt đúng cách
Thu thập thông tin từ bệnh nhân về tình trạng tuân thủ

Có bằng chứng cho thấy giải thích bằng văn bản, cung cấp tài liệu, quản lý tái khám và nhắc nhở giúp cải thiện đáng kể tỷ lệ tiếp tục điều trị¹⁾. EGS phiên bản thứ 6 cũng khuyến nghị đơn giản hóa, giáo dục, giao tiếp hiệu quả và sử dụng báo thức/tin nhắn²⁾.

Xác định tình trạng không tuân thủ

Hỏi về thời gian nhỏ mắt hôm qua: Nếu không trả lời trôi chảy, có thể không duy trì được việc nhỏ mắt
Quan sát động tác nhỏ mắt: Quan sát bệnh nhân nhỏ mắt thực tế tại phòng khám để xác định vấn đề kỹ thuật
Kiểm tra lượng thuốc nhỏ mắt đã dùng: Nếu tiêu thụ chậm hơn dự kiến, có thể có thuốc chưa được sử dụng

Khi kiểm soát nhãn áp không đầy đủ hoặc suy giảm chức năng thị giác tiến triển, cần xem xét kiểm tra lại sự tuân thủ điều trị (mức khuyến cáo 2B)¹⁾. Trong các trường hợp không thể thực hiện điều trị bằng thuốc một cách thích hợp do tác dụng phụ hoặc tuân thủ kém, điều trị bằng laser hoặc phẫu thuật can thiệp là các lựa chọn¹⁾.

Q Thuốc nhỏ mắt phối hợp có giúp cải thiện sự tuân thủ điều trị không?

Thuốc nhỏ mắt phối hợp có thể đưa hai thành phần thuốc trong một lọ, do đó giảm số lần nhỏ và tần suất nhỏ thuốc. Hướng dẫn điều trị glôcôm cũng khuyến cáo sử dụng chúng để cải thiện tuân thủ khi dùng nhiều thuốc (mức khuyến cáo 1B). Tuy nhiên, sự mất tác dụng hạ nhãn áp khi quên nhỏ thuốc lớn hơn so với thuốc đơn lẻ, do đó việc kiểm tra tuân thủ trở nên quan trọng hơn.

3. Tập thể dục và Hoạt động hàng ngày

Tác dụng của tập thể dục nhịp điệu

Các bài tập được khuyến nghị

Đi bộ và đạp xe: Có sự gia tăng nhẹ nhãn áp trong khi hoạt động, sau đó nhãn áp giảm kéo dài

Chạy bộ: Nhãn áp giảm khoảng 2 mmHg, nhưng trở về mức cơ bản trong vòng 30 phút sau khi kết thúc bài tập

Làm chậm tiến triển thị trường: Mỗi 5.000 bước đi bộ hoặc 2,5 giờ hoạt động không ngồi mỗi ngày làm giảm 10% tiến triển thị trường

Tác dụng bảo vệ võng mạc: Khi hoạt động tăng lên, tốc độ mỏng lớp đám rối trong của tế bào hạch chậm lại

Các bài tập cần thận trọng

Cử tạ: Giữ đẳng trường gây tăng nhãn áp tạm thời. Có báo cáo cho thấy nhãn áp có thể đạt khoảng 41 mmHg trong bài tập đạp chân

Yoga (tư thế đảo ngược): Các tư thế đầu thấp hơn tim (như chó úp mặt) làm tăng nhãn áp đáng kể. Ở tư thế trồng cây chuối, nhãn áp tăng khoảng gấp đôi

Tập luyện cường độ cao: Tập thể dục mạnh hàng ngày có liên quan đến tỷ lệ mắc glôcôm cao hơn so với 3 ngày mỗi tuần. Có thể liên quan đến stress oxy hóa do tăng gốc tự do

Kính bơi: Có thể gây tăng nhãn áp tạm thời và đáng kể khi đeo

Trong một nghiên cứu trên bệnh nhân mới được chẩn đoán mắc bệnh tăng nhãn áp, nhóm tập thể dục 30 phút mỗi ngày cho thấy giảm áp lực nội nhãn đáng kể so với nhóm điều trị bằng thuốc. Mỗi lần tăng 10 phút hoạt động vào buổi tối được báo cáo là làm giảm 15% nguy cơ tiến triển thị trường ở bệnh nhân POAG. Tăng hoạt động cũng được báo cáo là làm chậm tốc độ mỏng lớp đám rối trong của tế bào hạch, cho thấy tập thể dục không chỉ làm giảm áp lực nội nhãn mà còn có thể có tác dụng bảo vệ thần kinh.

Tuy nhiên, EGS phiên bản thứ 6 nêu rõ “hiện không có bằng chứng mạnh mẽ nào cho thấy chế độ ăn uống hoặc các yếu tố lối sống ảnh hưởng đến bệnh tăng nhãn áp” ²⁾, và việc điều chỉnh lối sống chỉ là biện pháp hỗ trợ. Điều quan trọng là phải tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị về loại hình, cường độ và thời gian tập thể dục, và quyết định dựa trên tình trạng bệnh của từng cá nhân.

Q Bệnh nhân tăng nhãn áp có nên tránh yoga không?

Không cần tránh tất cả các bài yoga, nhưng nên tránh các tư thế mà đầu thấp hơn tim, chẳng hạn như “chó úp mặt”, “gập người về phía trước” và “trồng cây chuối”, vì chúng làm tăng áp lực nội nhãn đáng kể. Cần thận trọng đặc biệt ở những bệnh nhân có nguy cơ tiến triển cao. Các tư thế có thể thực hiện khi ngồi hoặc đứng thường an toàn.

4. Chế độ ăn uống, thói quen và áp lực nội nhãn

Nitrat trong chế độ ăn và rau lá xanh

Nitrat trong chế độ ăn, có nhiều trong rau lá xanh, được chuyển đổi thành oxit nitric trong cơ thể. Oxit nitric được cho là có tác dụng bảo vệ chống lại bệnh tăng nhãn áp thông qua giãn mạch, tăng dòng chảy của thủy dịch và giảm áp lực tĩnh mạch thượng củng mạc. Các nghiên cứu thuần tập lớn (như Nurses’ Health Study) cho thấy nhóm có lượng nitrat trong chế độ ăn cao hơn có nguy cơ mắc POAG thấp hơn 20-30%.

Axit béo Omega-3

Axit béo omega-3 (EPA và DHA) điều chỉnh vi tuần hoàn toàn thân và lưu lượng máu đến mắt. Trong một nghiên cứu tiến cứu trên bệnh nhân tăng nhãn áp giả tróc bao, uống DHA trong 6 tháng đã làm giảm đáng kể áp lực nội nhãn. Tuy nhiên, tỷ lệ omega-6 trên omega-3 cao cũng được báo cáo là có thể làm tăng nguy cơ tăng nhãn áp, do đó kết luận vẫn chưa chắc chắn.

Vitamin và thực phẩm bổ sung

Các phát hiện chính được tóm tắt dưới đây.

Chất dinh dưỡng	Phát hiện chính
Vitamin B3 (Nicotinamide)	Ngăn ngừa tổn thương ty thể và bảo vệ thần kinh
Flavonoid	Cải thiện độ lệch trung bình thị trường
Vitamin A	Mối liên quan gợi ý giữa lượng tiêu thụ và nguy cơ glôcôm⁹⁾

Vitamin B3 (nicotinamide) làm giảm tính nhạy cảm với glôcôm trên mô hình chuột, và các thử nghiệm lâm sàng cho thấy cải thiện chức năng võng mạc bên trong. Tuy nhiên, hiện tại chưa có đủ bằng chứng cho thấy bổ sung vitamin cụ thể làm giảm nguy cơ glôcôm. EGS phiên bản thứ 6 cho rằng bằng chứng không đủ để ủng hộ vai trò của các liệu pháp thay thế hoặc thuốc bảo vệ thần kinh trong quản lý glôcôm²⁾.

Rượu

Tiêu thụ rượu làm giảm nhãn áp tạm thời, nhưng tiêu thụ mãn tính có thể làm tăng nguy cơ glôcôm góc mở lên 1,18 lần. Trong một tổng quan tổng hợp, nó được phân loại là ‘bằng chứng yếu’⁹⁾. Độ chắc chắn của bằng chứng rất thấp.

Caffeine

Tiêu thụ caffeine không liên quan đến tăng nhãn áp ở người khỏe mạnh, nhưng có liên quan đến tăng nhãn áp tạm thời khoảng 2,4 mmHg một giờ sau khi tiêu thụ ở bệnh nhân có tiền sử glôcôm hoặc tăng nhãn áp. Ở bệnh nhân có tiền sử gia đình glôcôm hoặc yếu tố di truyền, có mối liên quan được gợi ý giữa tiêu thụ caffeine và tỷ lệ mắc glôcôm.

Q Bệnh nhân glôcôm có nên tránh cà phê không?

Cà phê với lượng vừa phải thường không gây vấn đề lớn. Tuy nhiên, ở bệnh nhân glôcôm hoặc tăng nhãn áp, đã có báo cáo về tăng nhãn áp tạm thời (khoảng 2,4 mmHg) sau khi tiêu thụ caffeine. Đặc biệt đối với những người có tiền sử gia đình glôcôm hoặc kiểm soát nhãn áp không đầy đủ, nên tránh tiêu thụ caffeine quá nhiều (hơn 2-3 tách cà phê mỗi ngày).

5. Giấc ngủ, Tư thế và Hút thuốc

Tư thế ngủ và nhãn áp

Nhãn áp bị ảnh hưởng bởi tư thế cơ thể¹⁾. Các phát hiện chính như sau:

Tư thế nằm ngửa: Làm tăng nhãn áp 1-2 mmHg ở người khỏe mạnh và 4 mmHg ở bệnh nhân glôcôm so với tư thế ngồi. Cơ chế chính là tăng áp lực tĩnh mạch thượng củng mạc do thay đổi tư thế¹⁾
Tư thế nằm nghiêng: Nhãn áp của mắt bên dưới tăng khoảng 1,5–2 mmHg. Ở bệnh nhân glôcôm, nếu có thói quen nằm nghiêng về phía mắt bị tổn thương nhiều hơn, nguy cơ tiến triển thị trường có thể tăng.
Dụi mắt: Trong một nghiên cứu trên mô hình linh trưởng sử dụng cảm biến từ xa, đã ghi nhận sự gia tăng nhãn áp tạm thời trung bình trên 109 mmHg³⁾.

Biến thiên nhãn áp trong ngày

Nhãn áp ở người bình thường dao động khoảng 3–6 mmHg trong suốt một ngày¹⁾. Ở bệnh nhân glôcôm, biên độ dao động lớn hơn do tốc độ thoát thủy dịch giảm¹⁾. Nhãn áp cao nhất thường xuất hiện vào buổi sáng và thấp nhất vào buổi chiều tối hoặc ban đêm¹⁾.

Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn

Hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn đã được báo cáo là yếu tố nguy cơ của glôcôm⁵⁾. Trong một tổng quan tài liệu hình ô, nó được phân loại là “bằng chứng gợi ý”⁹⁾. Tuy nhiên, mối liên quan này không nhất quán trong tất cả các nghiên cứu⁴⁾.

Hút thuốc

Hút thuốc được coi là một trong những yếu tố nguy cơ của glôcôm. Sự gia tăng stress oxy hóa, rối loạn vi tuần hoàn võng mạc và độc tính trực tiếp lên thần kinh thị giác được cho là có liên quan. Trong tổng quan tài liệu hình ô, cả hút thuốc hiện tại và trước đây đều được phân loại là “không có ý nghĩa”⁹⁾, nhưng xét đến ảnh hưởng sức khỏe tổng thể, khuyến cáo nên bỏ thuốc.

6. An toàn Lái xe và Di chuyển

Khiếm khuyết Thị trường và Nguy cơ Lái xe

Tỷ lệ ngừng lái xe tăng gấp đôi cho mỗi lần giảm 5 dB ở khiếm khuyết thị trường của mắt kém hơn. Bệnh nhân glôcôm tiến triển có tỷ lệ gặp tai nạn ô tô cao gấp 3,5 lần⁴⁾. Suy giảm thị trường hữu dụng (UFOV) là yếu tố nguy cơ mạnh nhất đối với tai nạn ô tô⁴⁾.

Trong các bài kiểm tra lái xe thực tế trên đường, bệnh nhân glôcôm có khiếm khuyết thị trường nhẹ đến trung bình có thể hoàn thành lộ trình, nhưng có khả năng cần sự can thiệp của người hướng dẫn cao gấp 6 lần. Trong các nghiên cứu mô phỏng lái xe, bệnh nhân glôcôm có các cử động mắt liếc, cố định và bám đuổi thường xuyên hơn đáng kể, và kiểu cố định không thay đổi khi có mối nguy hiểm xuất hiện trong vùng khiếm khuyết thị trường.

Lưu ý An toàn Khi Khám Bệnh

Khi bệnh nhân cao tuổi đến khám ngoại trú, hãy kiểm tra ba mục sau:

Có người đi cùng không : bao gồm mối quan hệ với bệnh nhân
Phương tiện đến : nếu ô tô, tự lái hay taxi, v.v.
Phương tiện đi bộ : gậy, xe lăn, khung tập đi, xe đẩy người già, v.v.

Những thông tin này cần được chia sẻ với tất cả nhân viên liên quan đến chăm sóc ngoại trú.

Sự tiến triển của glôcôm có thể khiến việc điều trị bằng thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc uống trở nên khó khăn, có thể dẫn đến giảm độ chính xác trong điều trị các bệnh khác. Duy trì chất lượng cuộc sống là một trong những mục tiêu quan trọng nhất trong chăm sóc glôcôm, và cần có hỗ trợ cuộc sống toàn diện bao gồm đảm bảo phương tiện di chuyển¹⁾. EGS phiên bản thứ 6 cũng chỉ ra rằng bệnh nhân thường bối rối về các quy định địa phương liên quan đến glôcôm và lái xe, và khuyến nghị cung cấp thông tin phù hợp²⁾.

7. Suy giảm chức năng hàng ngày và chăm sóc thị lực kém

Các suy giảm chức năng chính

Mục tiêu quản lý bệnh tăng nhãn áp là giảm thiểu suy giảm thị lực và thúc đẩy chất lượng cuộc sống tốt nhất trong hệ thống chăm sóc sức khỏe bền vững ²⁾. Bệnh tăng nhãn áp giai đoạn sớm đến trung bình có tác động hạn chế đến chất lượng cuộc sống, nhưng mất chức năng thị giác tiến triển ở cả hai mắt làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống ²⁾.

Khó đọc: Trong bệnh tăng nhãn áp, tốc độ đọc và tìm kiếm chữ cái giảm, do khuyết thị trường kết hợp với giảm chức năng thị giác trung tâm và độ nhạy tương phản ⁶⁾. Khó khăn rõ hơn trong điều kiện tương phản thấp
Rối loạn đi lại: Tốc độ đi bộ tương quan chặt chẽ với độ lệch trung bình (MD) thị trường của mắt kém hơn. Sợ té ngã dẫn đến giảm chất lượng cuộc sống và tăng tỷ lệ mắc bệnh
Khả năng lái xe: Mỗi lần xấu đi 5 dB trong khuyết thị trường của mắt kém hơn làm tăng gấp đôi tỷ lệ ngừng lái xe (xem phần “An toàn Lái xe và Di chuyển”)
Khó nhận diện khuôn mặt: Giảm độ nhạy tương phản và khuyết thị trường tác động phức hợp ⁶⁾. Đây là thành phần quan trọng của tương tác xã hội và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống

Tầm quan trọng của độ nhạy tương phản

Độ nhạy tương phản là chỉ số quan trọng để dự đoán khả năng thực hiện các hoạt động hàng ngày ⁶⁾. Ngay cả ở mắt tăng nhãn áp có thị lực 20/40 trở lên, độ nhạy tương phản vẫn giảm đáng kể (tương quan với giá trị MD thị trường r=0,638, P<0,05), và chỉ riêng thị lực không thể dự đoán mức độ suy giảm chức năng ⁶⁾. Các nghiên cứu gần đây cho thấy tổn thương hoàng điểm trong bệnh tăng nhãn áp giai đoạn sớm phổ biến hơn so với suy nghĩ trước đây ⁶⁾.

Thang đánh giá

Có nhiều thang đo để đánh giá tác động của chức năng thị giác lên chất lượng cuộc sống.

Thang đánh giá	Số lượng mục	Loại
NEI-VFQ 25	25 câu hỏi	Tự báo cáo
GSS	10 mục	Tự báo cáo
GQL-15 / GAL-9	15 câu hỏi / 9 câu hỏi	Tự báo cáo
ADREV	9 nhiệm vụ	Thực hành
UFOV	—	Thực hành

Thang đo tự báo cáo

Ưu điểm: Dễ thực hiện. Phản ánh nhận thức chủ quan của bệnh nhân

Nhược điểm: Có sai lệch báo cáo. Khuyết tật có thể được báo cáo thấp hơn nếu bệnh nhân tránh làm nhiệm vụ

Ví dụ đại diện: NEI-VFQ, GSS, GQL-15/GAL-9

Thang đo trực tiếp

Ưu điểm: Có thể kiểm tra trong điều kiện tiêu chuẩn. Ít bị ảnh hưởng bởi sai lệch báo cáo

Nhược điểm: Khó thực hiện và gây gánh nặng lớn cho người tham gia. Không thể tái tạo hoàn toàn môi trường thực tế

Ví dụ đại diện: ADREV, UFOV

Nguồn lực hỗ trợ

Các trung tâm thị lực kém và tổ chức hỗ trợ người khuyết tật địa phương hỗ trợ cuộc sống độc lập cho người khiếm thị.

Hỗ trợ đọc: Phóng to chữ và cải thiện độ tương phản bằng máy đọc kỹ thuật số và máy tính bảng, kính lúp cầm tay và để bàn, máy đọc phóng đại (CCTV), phần mềm đọc văn bản
Đi lại và thăng bằng: Gậy và khung tập đi, thảm chống trượt phòng tắm, tay vịn bồn tắm, tay vịn giường
Phương tiện di chuyển: Đào tạo di chuyển (hướng dẫn sử dụng phương tiện công cộng), taxi dịch vụ

Duy trì chất lượng cuộc sống là một trong những mục tiêu quan trọng nhất trong chăm sóc bệnh tăng nhãn áp¹⁾. Khi bệnh tăng nhãn áp tiến triển, việc điều trị bằng thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc uống có thể trở nên khó khăn và có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của điều trị các bệnh khác¹⁾. Để duy trì chất lượng cuộc sống của bệnh nhân, không chỉ điều trị bệnh mà còn cần xem xét tác động tâm lý của chẩn đoán và điều trị đối với bệnh nhân và gia đình họ (mức khuyến nghị 2C)¹⁾.

Q Bệnh nhân tăng nhãn áp gặp những khó khăn hàng ngày nào?

Phàn nàn thường gặp nhất là khó khăn khi thực hiện các nhiệm vụ trong điều kiện ánh sáng yếu hoặc quá sáng. Khó đọc xuất hiện ngay cả ở bệnh tăng nhãn áp trung bình với thị lực bình thường, rõ rệt hơn với chữ nhỏ hoặc độ tương phản thấp. Giảm tốc độ đi bộ và rối loạn thăng bằng làm tăng nguy cơ té ngã. Ảnh hưởng đến khả năng lái xe cũng lớn, với nguy cơ tai nạn tăng gấp 3,5 lần ở các trường hợp tiến triển. Nguyên nhân chính của những rối loạn này là giảm độ nhạy tương phản và khiếm khuyết thị trường.

8. Nghiên cứu mới nhất và triển vọng tương lai

Mở rộng SLT như Điều trị Đầu tay

Trong kết quả 6 năm của nghiên cứu LiGHT, 69,8% nhóm SLT (Tạo hình bè củng mạc chọn lọc bằng laser) duy trì nhãn áp mục tiêu mà không cần thuốc nhỏ mắt ⁸⁾. So với nhóm thuốc nhỏ mắt, tỷ lệ tiến triển thị trường thấp hơn (19,6% so với 26,8%, P=0,006), và nhu cầu phẫu thuật cắt bè củng mạc ít hơn (13 mắt so với 32 mắt, P<0,001) ⁸⁾. SLT là lựa chọn điều trị không phụ thuộc vào thuốc nhỏ mắt, đặc biệt hữu ích cho bệnh nhân có vấn đề về tuân thủ.

Cấy ghép Glôcôm Giải phóng Kéo dài

Là phương pháp thay thế cho thuốc nhỏ mắt hàng ngày, các cấy ghép nội nhãn chứa bimatoprost hoặc travoprost đang được phát triển. Được kỳ vọng là lựa chọn cho bệnh nhân khó khăn khi dùng thuốc nhỏ mắt, nhưng cần xác nhận hiệu quả và an toàn lâu dài.

Tác dụng Bảo vệ Thần kinh của Nicotinamide

Tác dụng bảo vệ thần kinh của nicotinamide (dạng amid của vitamin B3) trong glôcôm đang được chú ý. Trong thử nghiệm lâm sàng của De Moraes và cộng sự, sự kết hợp nicotinamide và pyruvate có liên quan đến cải thiện độ lệch chuẩn mẫu so với giả dược. Tác dụng bảo vệ thông qua ngăn ngừa rối loạn chức năng ty thể được gợi ý, nhưng EGS phiên bản 6 vẫn chưa khuyến cáo các tác nhân bảo vệ thần kinh ²⁾.

Tiềm năng của Y tế Từ xa

Đại dịch COVID-19 đã thúc đẩy việc áp dụng y tế từ xa trong chăm sóc glôcôm. Trong nghiên cứu định tính của Liu và cộng sự (2023), phỏng vấn 20 bác sĩ chuyên khoa glôcôm làm việc tại NYC cho thấy tỷ lệ sử dụng y tế từ xa trong đỉnh điểm đại dịch là 29,1%, nhưng giảm mạnh xuống 3,1% sau vài tháng ¹⁰⁾. Lý do chính là khó khăn trong việc đo nhãn áp và kiểm tra thị trường từ xa, nhưng với đổi mới công nghệ (ví dụ thiết bị đo nhãn áp tại nhà), đã có báo cáo về quan điểm lạc quan cho việc tái áp dụng trong tương lai ¹⁰⁾.

9. Tài liệu tham khảo

日本緑内障学会. 緑内障診療ガイドライン(第5版). 日眼会誌. 2022;126:85-177.

European Glaucoma Society. Terminology and Guidelines for Glaucoma, 6th Edition. PubliComm; 2025.

Turner DC, Girkin CA, Downs JC. The Magnitude of IOP Elevation Associated with Eye Rubbing. Ophthalmology. 2019;126(1):171-172.

American Academy of Ophthalmology. Primary Open-Angle Glaucoma Preferred Practice Pattern. 2020.

American Academy of Ophthalmology. Primary Open-Angle Glaucoma Suspect Preferred Practice Pattern. 2020.

Kwon M. Impact of Glaucomatous Ganglion Cell Damage on Central Visual Function. Annu Rev Vis Sci. 2024;10(1):425-453. PMID:39292555. PMCID:PMC11529636. doi:10.1146/annurev-vision-110223-123044.

Beros AL, Sluyter JD, Hughes AD, et al. Arterial Stiffness and Incident Glaucoma: A Large Population-Based Cohort Study. Am J Ophthalmol. 2024;266:68-76.

Gazzard G, Konstantakopoulou E, Garway-Heath D, et al. Laser in Glaucoma and Ocular Hypertension (LiGHT) Trial: Six-Year Results. Ophthalmology. 2023.

Shen RY, Zhang Y, Chen LJ, et al. Ocular and Systemic Risk Factors and Biomarkers for Primary Glaucoma: An Umbrella Review. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2024.

Liu H, Ying S, Kamat S, et al. The Role of Telemedicine in Glaucoma Care Triggered by the SARS-CoV-2 Pandemic: A Qualitative Study. Clin Ophthalmol. 2023;17:2251-2266.