Hội chứng Muir-Torre là một phân nhóm (biến thể kiểu hình) của hội chứng Lynch (ung thư đại trực tràng không polyp di truyền). Bệnh được đặc trưng bởi sự cùng tồn tại của ít nhất một khối u tuyến bã ở da và ít nhất một ung thư ác tính tạng.
Muir báo cáo riêng vào năm 1967 và Torre vào năm 1968, và Lynch cùng cộng sự đã mô tả mối liên quan giữa u tuyến bã và ung thư đại trực tràng vào năm 198110). Tên gọi hội chứng Muir-Torre được đề xuất vào năm 198210).
Nguyên nhân là các đột biến dòng mầm ở các gen sửa chữa bắt cặp sai DNA (MSH2, MLH1, MSH6, PMS2). Bệnh di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường. Bệnh gặp ở 9,2% bệnh nhân mắc hội chứng Lynch. Tỷ lệ nam:nữ là 3:2, nam nhiều hơn3), và tuổi khởi phát ác tính từ 23 đến 89 tuổi (trung vị 53 tuổi)8).
Đã ghi nhận hai phân nhóm7).
Đã có báo cáo về các trường hợp hội chứng Muir-Torre tiềm ẩn trở nên rõ ràng sau ghép tạng đặc (đặc biệt sau ghép thận) hoặc trong quá trình ức chế miễn dịch bằng tacrolimus hoặc cyclosporine8).
Đây là một hội chứng khối u di truyền hiếm gặp, thấy ở khoảng 9,2% bệnh nhân mắc hội chứng Lynch. Tỷ lệ nam:nữ là 3:2, và tuổi trung vị khởi phát ác tính là 53 tuổi. Có Type I (65%) và Type II (35%), trong đó type đầu tiên là type chính liên quan đến đột biến gen sửa chữa bắt cặp sai7).
Triệu chứng khởi phát điển hình là các sẩn và nốt màu hồng hoặc vàng, không đau, lớn chậm, thường xuất hiện ở mí mắt, mặt và thân mình. Có thể kèm lõm giữa hoặc loét.
Ung thư tuyến bã ở mí mắt thường bị nhầm với chalazion, và đặc trưng là biểu hiện hội chứng giả dạng, với tình trạng tái phát và lớn lên nhiều lần sau khi rạch. Khác với các trường hợp lẻ tẻ (thường khu trú ở đầu và cổ), trong hội chứng Muir-Torre, khối u có xu hướng xuất hiện nhiều hơn ở thân mình1).
Có thể đi kèm hạt Fordyce (tuyến bã lạc chỗ) ở niêm mạc miệng7).
Các khối u da liên quan đến hội chứng Muir-Torre được chia rộng rãi thành 3 loại.
U tuyến bã (68%)
Hình dạng: Sẩn/nốt màu vàng, dạng thịt. Có hoặc không có loét/lõm giữa7)
Giải phẫu bệnh: Chủ yếu là các tế bào tuyến bã trưởng thành. Tế bào dạng morula (tế bào có bào tương không bào thô và nhân hình sao), dương tính với kháng nguyên màng biểu mô (EMA)
Đặc điểm: Khối u da liên quan đến MTS thường gặp nhất
Ung thư tuyến bã (30%)
Hình thái: khối dạng nốt màu vàng, bề mặt không đều. Có mạch máu của u và dễ chảy máu. Thường gặp ở mi trên
Giải phẫu bệnh: dị dạng tế bào, hoạt tính phân bào cao, tăng trưởng xâm nhập, lan rộng kiểu Paget (lan thành dải tế bào u vào biểu mô kết mạc mi)
Tiên lượng: tỷ lệ tái phát tại chỗ 9–36%, tỷ lệ di căn xa 3–25% (tuyến mang tai, gan, phổi, xương)3)
sebaceoma (27%)
Định nghĩa: sebaceoma. Một phân nhóm của u tuyến bã, với hơn 50% được cấu tạo từ các tế bào biểu mô giống tế bào đáy
Hình thái: tổn thương dạng sẩn đến dạng nốt
Ý nghĩa: ngay cả khi phát hiện đơn độc, vẫn nên cân nhắc theo dõi hội chứng Muir-Torre
Tỷ lệ mắc ung thư biểu mô tuyến bã ở mi mắt hiếm, chỉ 0.2–0.7% trong tất cả các khối u mi mắt, nhưng có độ ác tính cao3). Tỷ lệ mắc chung của ung thư biểu mô tuyến bã là 1–2 trường hợp trên 1 triệu người mỗi năm; 80% xảy ra ở vùng đầu và cổ, và một nửa trong số đó ở quanh mắt9). Nguy cơ di căn hạch bạch huyết tại chỗ tăng khi kích thước khối u vượt quá 15 mm.
Kết quả soi da (tổng quan 34 ca ung thư biểu mô tuyến bã)2):
Mẫu xuất hiện các khối u ác tính nội tạng: 56% có ung thư nội tạng xuất hiện trước tổn thương da, 22% có u tuyến bã xuất hiện trước, và 6% xuất hiện đồng thời8). Khoảng 50% bệnh nhân hội chứng Muir-Torre phát triển từ hai khối u ác tính nội tạng trở lên8).
Nguyên nhân chính của hội chứng Muir-Torre là các đột biến dòng mầm ở các gen sửa chữa bắt cặp sai.
| Gen | Tần suất đột biến trong hội chứng Muir-Torre | Đặc điểm |
|---|---|---|
| MSH2 | Khoảng 90% | Đặc trưng của hội chứng Muir-Torre (phân bố đồng đều trong toàn bộ hội chứng Lynch) |
| MLH1 | khoảng 10% | Xét nghiệm BRAF V600E hữu ích để phân biệt với ung thư tản phát |
| MSH6 | hiếm | chỉ liên quan đến các lặp lại đơn nucleotide6) |
| PMS2 | hiếm | — |
Ở hội chứng Muir-Torre type II, nguyên nhân là các biến thể hai alen của gen MYH (MUTYH), và không có tình trạng bất ổn vi vệ tinh do đường sửa chữa cắt bỏ bazơ (base excision repair) bị suy giảm7). Sự bất hoạt biểu sinh của MSH2 do mất đoạn gen EPCAM cũng có thể hiếm khi là nguyên nhân6).
Người ta biết rằng tình trạng ức chế miễn dịch thúc đẩy sự xuất hiện của hội chứng Muir-Torre8).
Có báo cáo cho thấy việc dùng tacrolimus hoặc cyclosporine sau ghép tạng đặc có thể làm bộc lộ hội chứng Muir-Torre tiềm ẩn8). Cũng có trường hợp chuyển sang thuốc ức chế mTOR (sirolimus) giúp ức chế sự xuất hiện của khối u mới, vì vậy cần tích cực nghĩ đến hội chứng Muir-Torre khi phát hiện khối u tuyến bã ở da trên bệnh nhân sau ghép.
Chẩn đoán được xác định khi đáp ứng cả hai điều kiện sau:
Lưu ý rằng chỉ có tăng sản tuyến bã đơn độc thì không đáp ứng tiêu chuẩn thứ nhất.
Khuyến nghị xét nghiệm gen sửa chữa bắt cặp sai khi điểm số từ 2 trở lên1)4).
| Mục | Điểm |
|---|---|
| Tuổi dưới 60 khi chẩn đoán | 1 điểm |
| Hai hoặc nhiều u tuyến bã | 2 điểm |
| Tiền sử cá nhân ung thư liên quan đến Lynch | 1 điểm |
| Tiền sử gia đình ung thư liên quan đến Lynch | 1 điểm |
Dữ liệu tham khảo: với điểm từ 3 trở lên, 28/29 người được xác định mắc hội chứng Muir-Torre; với điểm 2, 12/20 người; và với điểm 0–1, 0/39 người1).
Thuật toán chẩn đoán tiến hành theo thứ tự: hóa mô miễn dịch → xét nghiệm mất ổn định vi vệ tinh → giải trình tự thế hệ mới → xét nghiệm gen dòng mầm7).
Chẩn đoán phân biệt: đa polyp liên quan MUTYH, đa polyp tuyến gia đình/hội chứng Gardner, hội chứng Cowden, xơ cứng củ, hội chứng Ferguson-Smith, hội chứng Brooke-Spiegler, hội chứng nevus tế bào đáy
Tính điểm Mayo cho hội chứng Muir-Torre; nếu từ 2 điểm trở lên, khuyến nghị xét nghiệm dòng mầm các gen sửa chữa bắt cặp sai1)4). Trước hết, đánh giá 4 protein sửa chữa bắt cặp sai bằng hóa mô miễn dịch, sau đó làm xét nghiệm mất ổn định vi vệ tinh, và nếu cần, thực hiện giải trình tự thế hệ mới và xét nghiệm dòng mầm. Vì hóa mô miễn dịch có thể cho kết quả âm tính giả, nếu nghi ngờ lâm sàng mạnh thì nên làm xét nghiệm dòng mầm ngay từ đầu10).
Chọn cắt bỏ hoàn toàn hoặc áp lạnh7).
Cắt bỏ rộng tại chỗ hoặc phẫu thuật vi phẫu Mohs là phương pháp cơ bản5)7).
Tái tạo mi mắt (chọn phương pháp theo phạm vi cắt bỏ):
Xử trí lan rộng kiểu Paget (khu trú trong biểu mô tại chỗ): nhỏ mắt mitomycin C 0,04% (4 lần/ngày, dùng 1 tuần nghỉ 1 tuần, 2 đến 3 đợt) có thể là một lựa chọn (không được bảo hiểm chi trả).
Xạ trị: được dùng như điều trị bổ trợ, hoặc ở bệnh nhân cao tuổi hay thể trạng kém không chịu được cắt bỏ triệt để. Dùng đơn độc thì tỷ lệ tái phát cao7).
Da và mắt
Khám da toàn thân: mỗi năm một lần1)4)
Đánh giá mắt: bao gồm theo dõi khối u tuyến bã
Đường tiêu hóa
Nội soi đại tràng: bắt đầu từ 20–25 tuổi (hoặc sớm hơn 5 năm so với tuổi khởi phát trẻ nhất trong gia đình), mỗi 1–2 năm một lần1)4)
Nội soi tiêu hóa trên: bắt đầu từ 30–35 tuổi, mỗi 2–3 năm một lần (nếu có tiền sử gia đình ung thư dạ dày)1)4)
Tiết niệu - sinh dục
Khám phụ khoa, siêu âm qua đường âm đạo và sinh thiết nội mạc tử cung: ở nữ, mỗi năm một lần bắt đầu từ 30–35 tuổi4)
Xét nghiệm nước tiểu và tế bào học nước tiểu: mỗi năm một lần bắt đầu từ 30–35 tuổi1)4)
Khám tuyến tiền liệt (nam): mỗi năm một lần
Nếu xuất hiện triệu chứng thần kinh, tiến hành chẩn đoán hình ảnh đầu với ngưỡng thấp.
Tư vấn di truyền: sau khi người bệnh được chẩn đoán xác định, khuyến nghị xét nghiệm gen cho họ hàng bậc một7).
Có một số báo cáo hạn chế cho thấy phối hợp isotretinoin liều thấp với interferon alpha-2a đã ức chế sự xuất hiện mới của các khối u ở da và các cơ quan nội tạng7)4). Ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch, có trường hợp chuyển từ tacrolimus sang thuốc ức chế mTOR (sirolimus) giúp ức chế sự hình thành khối u8).
Điều trị cơ bản là cắt bỏ với bờ an toàn từ 3 mm trở lên. Ở những vùng quan trọng về thẩm mỹ và chức năng, phẫu thuật vi phẫu Mohs được khuyến cáo để giảm tối đa nguy cơ tái phát5). Tái tạo được thực hiện tùy theo mức độ khuyết tarsus (từ khâu đơn giản đến thủ thuật Cutler-Beard), và đối với tổn thương trong biểu mô (lan tỏa kiểu Paget), thuốc nhỏ mắt mitomycin C 0,04% cũng là một lựa chọn.
Các gen sửa chữa bắt cặp sai (MLH1, MSH2, MSH6, PMS2) có nhiệm vụ nhận biết và sửa các lỗi bắt cặp bazơ trong quá trình nhân đôi DNA7). Khi các gen này bị bất hoạt, lỗi sẽ tích tụ ở vùng vi vệ tinh (các trình tự bazơ lặp ngắn trong bộ gen), gây ra mất ổn định vi vệ tinh7)10). Khi mất ổn định vi vệ tinh ảnh hưởng đến các gen sinh ung thư và gen ức chế khối u, ung thư sẽ phát triển10).
Gen MSH6 nằm gần MSH2 ở cánh ngắn của nhiễm sắc thể 2. Gen này chỉ tham gia sửa chữa các lặp lại đơn nucleotide và không sửa chữa các lặp lại dinucleotide, nên khó phát hiện bằng các panel mất ổn định vi vệ tinh thông thường6). Để tìm đột biến MSH6, khuyến nghị dùng panel 5 dấu ấn đơn nucleotide (NR21, BAT25, BAT26, NR24, NR22)6).
Mất đoạn gen EPCAM gây im lặng biểu sinh của promoter MSH2, dẫn đến mất protein MSH2 và mất ổn định vi vệ tinh mức cao6).
Trong ung thư biểu mô tuyến bã, có thể xảy ra mất hai thụ thể retinoid là RXR-β và RXR-γ3). Đây được xem là một trong những cơ sở lý thuyết cho can thiệp dự phòng bằng isotretinoin (một retinoid).
Các thuốc ức chế calcineurin (tacrolimus và cyclosporine) làm suy giảm cơ chế giám sát miễn dịch và thúc đẩy tiến triển khối u ở bệnh nhân hội chứng Muir-Torre8). Các thuốc ức chế mTOR (sirolimus) được cho là làm giảm hình thành khối u bằng cách ức chế con đường mTOR8).
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra những hạn chế của thuật toán hiện tại chỉ dựa vào hóa mô miễn dịch làm cơ sở chẩn đoán.
Chuỗi ca bệnh của Cohen và Kurzrock (2023) báo cáo một trường hợp có cả bốn protein đều biểu hiện bình thường trên hóa mô miễn dịch mặc dù đã xác nhận đột biến dòng mầm MLH110). Roberts và cộng sự báo cáo hóa mô miễn dịch bình thường (âm tính giả) ở 15% bệnh nhân mắc hội chứng Muir-Torre, Everett và cộng sự báo cáo hóa mô miễn dịch âm tính giả ở 44% bệnh nhân đã xác nhận đột biến dòng mầm, và Nguyen và cộng sự báo cáo hóa mô miễn dịch âm tính giả ở 1 trong 11 trường hợp (9%)10). Ngoài ra, Aziz và cộng sự xác nhận hóa mô miễn dịch âm tính giả ở 14 trong số 253 mẫu tổn thương da (5,5%) của bệnh nhân đã xác nhận hội chứng Lynch10).
Những phát hiện này cho thấy nên thực hiện xét nghiệm di truyền dòng mầm song song với hóa mô miễn dịch, xét nghiệm bất ổn vi vệ tinh và giải trình tự thế hệ mới ngay từ lần đánh giá ban đầu các khối u tuyến bã10).
Trong xét nghiệm bất ổn vi vệ tinh, tỷ lệ âm tính giả cũng đã được báo cáo là 28% với phương pháp pentaplex PCR và 10% với phương pháp 7 dấu ấn cải tiến10). Việc phát triển các panel bất ổn vi vệ tinh nhạy hơn vẫn đang tiếp tục.
Tetzlaff và cộng sự báo cáo đã tìm thấy các đột biến gen có thể can thiệp lâm sàng (những đột biến có thể phù hợp với điều trị nhắm trúng đích) ở 52% ung thư biểu mô tuyến bã10). Đột biến NOTCH1/NOTCH2 cũng đã được xác định mới đây trong các khối u tuyến bã liên quan đến hội chứng Muir-Torre (Simic và cộng sự)10).
Ung thư biểu mô tế bào thận hiếm gặp ở bệnh nhân mắc hội chứng Lynch/hội chứng Muir-Torre, và chỉ có 26 trường hợp được báo cáo trong y văn6). Thể tế bào sáng là thường gặp nhất, nhưng cũng đã có báo cáo về thể nhú (Type 1/2).
Yang et al. (2021) đã báo cáo một trường hợp ung thư biểu mô tế bào thận thể nhú và ung thư tuyến đại tràng xuất hiện đồng thời ở một người đàn ông 85 tuổi mắc hội chứng Muir-Torre và có biến thể gây bệnh dòng mầm ở MSH66). Họ nhấn mạnh rằng các đột biến MSH6 dễ cho kết quả âm tính giả trên bộ xét nghiệm bất ổn vi vệ tinh 5 dấu ấn thông thường và cần một bộ xét nghiệm dành riêng cho các dấu ấn đơn nucleotide.
Savoia et al. (2024) đã xem xét soi da ở 34 trường hợp ung thư tuyến bã ngoài hốc mắt và đề xuất “vùng đỏ sữa” như một đặc điểm chẩn đoán mới, được ghi nhận ở 47%2). Bổ sung đặc điểm này vào các dấu hiệu chẩn đoán truyền thống (vùng màu vàng và các mạch máu đa hình) có thể giúp bác sĩ da liễu và bác sĩ nhãn khoa phát hiện sớm tốt hơn.
Bagga E, Innes D, Leung E, Leung E.. Looking beyond the surface: Muir Torre syndrome. Arch Clin Cases. 2023;10(3):119-122. doi:10.22551/2023.40.1003.10255. PMID:37736596; PMCID:PMC10510334.
Savoia F, Medri M, Melandri D, Domeniconi L, Crisanti E, Sechi A, Stanganelli I.. Extraocular cutaneous sebaceous carcinoma in a patient with Muir-Torre syndrome: special emphasis on histologic and dermoscopic features. Dermatol Reports. 2024;16(3):9832. doi:10.4081/dr.2023.9832. PMID:39539987; PMCID:PMC11558309.
Karla Ranđelović. Sebaceous Carcinoma of the Eyelid and Muir-Torre Syndrome. ACC. 2023. doi:10.20471/acc.2023.62.04.21.
Saurborn E, Adeshina B, Stuart IG, Cook S.. Sebaceous Carcinoma as a Presentation of Muir-Torre Syndrome. Cureus. 2025;17(1):e77386. doi:10.7759/cureus.77386. PMID:39949456; PMCID:PMC11821365.
Dhamale SS, Baghel A, Kanak K, Sardesai V.. Extraocular Sebaceous Carcinoma in Lynch Syndrome: A Sentinel Cutaneous Clue to Muir-Torre Syndrome. Cureus. 2025;17(7):e88267. doi:10.7759/cureus.88267. PMID:40831808; PMCID:PMC12358640.
Yang Y, Dhar S, Taylor J, Krishnan B. Papillary Renal Cell Carcinoma in Lynch/Muir-Torre Syndrome with Germline Pathogenic Variant in MSH6 and Molecular Analysis: Report of a Case and Review of the Literature. Journal of kidney cancer and VHL. 2021;8(2):8-19. doi:10.15586/jkcvhl.v8i2.175. PMID:33977078; PMCID:PMC8064920.
Sheth R, Menon P, Malik D.. A Case of Muir-Torre Syndrome. Cureus. 2021;13(4):e14582. doi:10.7759/cureus.14582. PMID:34036002; PMCID:PMC8136295.
Qudaih AT, Al Ashour BH, Naim AK, Joudeh AA. Kidney Transplant Recipient With Multiple Contemporaneous Malignancies Secondary to Muir-Torre Syndrome. Cureus. 2021;13(7):e16642. doi:10.7759/cureus.16642. PMID:34466316; PMCID:PMC8396404.
Bui A, Shah S, Winston N, Mahmoud A.. Muir-Torre Syndrome: Abdominal Sebaceous Carcinoma. Cureus. 2022;14(12):e33103. doi:10.7759/cureus.33103. PMID:36733789; PMCID:PMC9888597.
Cohen PR, Kurzrock R.. Germline Testing of Mismatch Repair Genes Is Needed in the Initial Evaluation of Patients With Muir-Torre Syndrome-Associated Cutaneous Sebaceous Neoplasms: A Case Series. Cureus. 2023;15(1):e33975. doi:10.7759/cureus.33975. PMID:36824550; PMCID:PMC9941027.
