پروتز موقت قرنیه (temporary keratoprosthesis) وسیلهای است که در جراحی همزمان زجاجیه و شبکیه در چشمهای مبتلا به کدورت قرنیه، برای ایجاد میدان دید واضح در بخش خلفی چشم نصب میشود. در مواردی مانند خونریزی قرنیه، زخم قرنیه با ادم شدید، یا ورود اجسام خارجی به قرنیه در اثر تروماهای انفجاری که شفافیت قرنیه به شدت کاهش یافته است، استفاده میشود.
پیش از این، برای بیماران مبتلا به کدورت قرنیه و بیماری همزمان زجاجیه و شبکیه، ابتدا پیوند تماملایه قرنیه (PKP) انجام میشد و پس از چند ماه انتظار برای بهبود قرنیه و کاهش ادم، جراحی بخش خلفی چشم انجام میگرفت. با ظهور پروتز موقت قرنیه، درمان سریع زجاجیه و شبکیه بدون توجه به وضعیت قرنیه امکانپذیر شد.
برای ضایعات شدید زجاجیه و شبکیه همراه با کدورت قرنیه (مانند موارد پس از تروما)، نصب پروتز موقت قرنیه ترمیم ایمن شبکیه را ممکن میسازد1). دید از طریق پروتز موقت قرنیه خوب است و در بسیاری موارد، میدان دید بهتری نسبت به پیوند تازه قرنیه فراهم میکند1).
در سال 1981، Landers اولین پروتز موقت قرنیه را گزارش کرد. این پروتز از یک استوانه نوری دو مقعر از جنس PMMA با رزوه تشکیل شده بود، اما طول محور استوانه 5 میلیمتر بود و میدان دید وسیعی برای شبکیه محیطی فراهم نمیکرد.
در سال 1989، Eckardt پروتز موقت قرنیه ساخته شده از لاستیک سیلیکون را توسعه داد که با چهار بخیه نایلونی ثابت میشد. با این حال، مواد نرم در هنگام تعویض هوا باعث تار شدن دید میشد و به دلیل آسیب ناشی از بخیه، استفاده مجدد دشوار بود.
در اوایل دهه 2010، مدل Landers میدان وسیع بدون تنه طراحی شد. طول محور استوانه به 1 میلیمتر کاهش یافت و بدون نیاز به لنز کمکی، میدان دید وسیعی برای شبکیه محیطی فراهم شد.
در بیمارانی که هم کدورت قرنیه و هم بیماری زجاجیه-شبکیه دارند، بهویژه در موارد آسیب چشمی، ترمیم شبکیه فوریت دارد. اگر ابتدا پیوند تماملایه قرنیه انجام شود، بهبودی و کاهش ورم قرنیه چندین ماه طول میکشد و در این مدت خطر بدتر شدن غیرقابل برگشت بیماری شبکیه وجود دارد. با استفاده از قرنیه مصنوعی موقت، میتوان بدون توجه به وضعیت قرنیه، بلافاصله جراحی زجاجیه-شبکیه را انجام داد و پس از اتمام جراحی، قرنیه را با پیوند تماملایه بازسازی کرد.
طراحی پایه قرنیه مصنوعی موقت استفاده از قطری کمی بزرگتر از قطر ترفین قرنیه برای ایجاد یک مهر و موم ضد آب است. با این حال، گزارش شده است که دستگاههایی با قطر حداکثر 0.3 میلیمتر کوچکتر از قطر ترفین نیز میتوانند مهر و موم مؤثری ایجاد کنند.
| دستگاه | جنس | قطر | ویژگیها |
|---|---|---|---|
| نوع Landers | PMMA | 6.2/7.2/8.2 میلیمتر | سخت، قابل استفاده مجدد |
| نوع Eckardt | سیلیکون | 7/8 میلیمتر | نرم، مناسب برای نقایص نامنظم |
| نوع Cobo | کوارتز | 6.5 میلیمتر | شکل مخروطی، مناسب برای طیف وسیعی از قطرهای ترفین |
نوع Landers
جنس: ساخته شده از PMMA سخت. بخش مرکزی از PEG (پلیاتیلن گلیکول) تشکیل شده است.
مزایا: به دلیل جنس سخت، از آسیب بخیه محافظت میکند و پس از استریلیزاسیون با اتوکلاو قابل استفاده مجدد است.
محدودیتها: قدرت انکساری پایین است و برای مشاهده بزرگنمایی ماکولا ممکن است نیاز به سیستم لنز ترکیبی (انباشته شدن لنز سخت PMMA) باشد.
مدل نسل بعدی: مدل بدون تنه با میدان وسیع با محور استوانهای 1 میلیمتر میدان دید محیطی گستردهای را فراهم میکند و نیاز به لنز ترکیبی را به حداقل میرساند.
نوع Eckardt
جنس: سیلیکون نرم و شفاف نوری با سطح آبدوست. چسبندگی خوبی به قرنیه دارد و نشت مایع پرفیوژن در هنگام فشار اسکلرا کم است.
مزایا: ناحیه نوری وسیعتر و طول عمودی کوتاهتری نسبت به نوع Landers ارائه میدهد. انعطافپذیری بالا، تطابق با نقایص نامنظم قرنیه و انسداد محیطی عالی.
محدودیتها: به دلیل جنس نرم، در هنگام تعویض هوا دید مهآلود میشود. آسیب ناشی از بخیه استفاده مجدد را دشوار میکند.
نوع Cobo از کوارتز به شکل مخروط ناقص ساخته شده است و با طراحی مخروطی برای طیف وسیعی از قطرهای ترفین قابل استفاده است. دارای دسته فولاد ضد زنگ است که برای تزریق مایع یا گاز در هنگام خونریزی حین عمل مفید است.
تثبیت موقت قرنیه در حین عمل به دستگاههای مصنوعی محدود نمیشود. گزارشهایی از استفاده موقت از دکمه قرنیه اهداکننده نامناسب برای پیوند در جراحی سهگانه یا استفاده از لنز تماسی نرم بانداژی بخیهدار به عنوان جایگزین وجود دارد.
نوع Landers از PMMA ساخته شده و سخت است، بنابراین قابل استفاده مجدد بوده و از نظر هزینه مقرونبهصرفه است. از سوی دیگر، نوع Eckardt از سیلیکون ساخته شده و نرم است، بنابراین برای نقایص نامنظم قرنیه سازگاری بهتری دارد و اتصال بهتری با قرنیه ایجاد میکند. در آسیبهای همراه با پارگی قرنیه که شکل نقص قرنیه نامنظم است، نوع Eckardt مناسب است، در حالی که برای نقایص پس از ترفین منظم، نوع Landers به طور گسترده استفاده میشود. مدل میدان وسیع نسل بعدی Landers هم میدان دید وسیع و هم قابلیت استفاده مجدد را فراهم میکند.
قرنیه مصنوعی موقت در شرایط زیر استفاده میشود:
پس از برداشتن قرنیه مصنوعی، فشار چشم پایین میآید، بنابراین برای جلوگیری از خونریزی زیر مشیمیه، بخیه زدن پیوند کامل قرنیه باید سریع انجام شود.
در موارد آسیب چشمی، برای کاهش خطر رد پیوند آلوگرافت، گزینه بازگرداندن قرنیه مصنوعی موقت به دکمه قرنیه اصلی و انجام پیوند کامل قرنیه دائمی در روز بعد وجود دارد.
پیشآگهی عملکرد بینایی پس از جراحی به شدت به میزان آسیب چشمی و شدت بیماری شبکیه بستگی دارد. سلامت شبکیه یک عامل پیشبینیکننده اصلی است.
در گزارش Alvarez و همکاران (با استفاده از نوع Eckardt)، میزان موفقیت در بازگرداندن شبکیه در گروه غیرتروما 90٪ بود در حالی که در گروه تروما 78٪ بود. از سوی دیگر، میزان بهبود بینایی در گروه تروما 67٪ بود که از 47٪ در گروه غیرتروما بیشتر بود.
در مطالعه نوع Landers بر روی 107 چشم آسیبدیده، در 86٪ عملکرد بینایی مفید حفظ شد، در 80٪ بینایی بهبود یافت و در 72.9٪ شفافیت قرنیه و بازگشت شبکیه حفظ شد.
گزارشهایی وجود دارد که انجام پیوند تماملایه قرنیه در عرض ۸ هفته پس از آسیب، نارسایی گرافت را افزایش میدهد، در حالی که برخی دیگر گزارش میدهند که جااندازی به موقع شبکیه در عرض یک ماه پس از آسیب، پیشآگهی بینایی را تعیین میکند. زمان انجام پیوند تماملایه دائمی قرنیه باید به صورت موردی تعیین شود.
میدان دید از طریق قرنیه مصنوعی موقت خوب است و در بسیاری موارد، میدان جراحی بهتری نسبت به گرافت تازه پیوند شده قرنیه فراهم میکند 1). این به این دلیل است که در گرافت تازه قرنیه، به دلیل ادم پس از عمل، شفافیت مطلوب نیست، در حالی که قرنیه مصنوعی از ماده شفاف طراحی شده نوری ساخته شده است. بنابراین، برای اطمینان از دید فوندوس در حین جراحی ویترهرتین، قرنیه مصنوعی موقت نسبت به پیوند تماملایه قرنیه برتری دارد.
