Chứng nhão da mi mắt

Những điểm chính của bệnh này

• Dermatochalasis là bệnh mà da thừa ở mi trên chùng xuống quá bờ mi mặc dù MRD-1 ≥ 3.5 mm (không có sụp mi).
• Nguyên nhân chính là do lão hóa gây mỏng da, thoái hóa sợi đàn hồi ở trung bì và thoái hóa cơ vòng mi, thường gặp ở người cao tuổi.
• Da thừa gây hẹp thị trường trên, viêm da ở góc ngoài mắt, cảm giác nặng mi và đau mỏi vai gáy.
• Khi khám, cần ấn lông mày để loại bỏ sự nâng bù trừ, đo MRD-1 để xác định có kèm sụp mi hay không.
• Phẫu thuật bao gồm cắt da mi (standard blepharoplasty) và cắt da dưới lông mày (brow-scar blepharoplasty), lựa chọn dựa trên độ dày da và có kèm sụp mi hay không.
• Nếu MRD-1 từ 3 đến 3,5 mm, chỉ cần cắt bỏ da; nếu dưới 2 mm, cần cân nhắc kết hợp phẫu thuật sụp mi.

1. Bệnh da chùng mi mắt (Dermatochalasis) là gì?

Hình ảnh trước phẫu thuật của bệnh da chùng mi mắt hai bên (mũi tên chỉ da che phủ góc ngoài và thoát mỡ góc trong)

Hadid OH, et al. Bilateral upper and lower eyelid blepharoplasty with correction of a large internal punctum: a case report. Cureus. 2025;17:e79817. DOI: 10.7759/cureus.79817. Figure 1. PMCID: PMC11955154. License: CC BY.

Da thừa ở mi trên chùng xuống qua bờ mi góc ngoài (mũi tên trắng), che phủ bờ mi. Ở phía mũi, có sự thoát mỡ hốc mắt ra phía trước (mũi tên vàng), không thấy sụp mi. Hình ảnh này tương ứng với các dấu hiệu che phủ bờ mi do da thừa và thoát mỡ được đề cập trong phần “Bệnh da chùng mi mắt là gì?”.

Bệnh da chùng mi mắt (dermatochalasis) là tình trạng da thừa ở mi trên chùng xuống qua bờ mi, mặc dù MRD-1 (khoảng cách từ phản xạ ánh sáng trung tâm giác mạc đến bờ mi trên) từ 3,5 mm trở lên, tức là không có sụp mi. Bệnh này còn được gọi là “da chùng”¹².

Giá trị bình thường của MRD-1 là 3,5–5,5 mm; điểm khác biệt cơ bản với sụp mi là giá trị này được bảo tồn¹.

Phân loại

Bệnh da chùng mi mắt được chia thành 2 loại chính dựa trên sự hiện diện hay không của sụp mi.

Loại	Đặc điểm	MRD-1
Đơn thuần	Chỉ da thừa. Chức năng cơ nâng mi bình thường	≥ 3,5 mm
Kết hợp sụp mi	Da thừa kèm giảm MRD-1 và giảm chức năng cơ nâng mi	< 3,5 mm

Ở người cao tuổi, tần suất kết hợp với sụp mi cao hơn so với dạng đơn thuần. Da thừa và suy giảm chức năng cơ nâng mi cùng tồn tại, do đó cần đánh giá chính xác cả hai khi khám.

Dịch tễ học

Đây là thay đổi thường gặp do lão hóa. Da mi mắt mỏng dần và mất độ đàn hồi theo tuổi tác, cùng với lực kéo liên tục của trọng lực tạo thành da thừa. Ở người cao tuổi, thường kết hợp với sụp mi. Dữ liệu dịch tễ chi tiết về tỷ lệ mắc và phân bố theo tuổi còn hạn chế.

Q Bệnh da chùng mi mắt và sụp mi khác nhau thế nào?

A

Trong bệnh da chùng mi mắt, MRD-1 được duy trì ≥3,5mm, da thừa là nguyên nhân duy nhất khiến da trễ xuống qua bờ mi. Sụp mi là tình trạng MRD-1 <3,5mm, bản chất là suy giảm chức năng cơ nâng mi. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, hai tình trạng thường kết hợp, đo MRD-1 khi giữ lông mày là quan trọng để phân biệt.

2. Triệu chứng chính và dấu hiệu lâm sàng

Triệu chứng chức năng

• Hẹp thị trường trên: Da thừa che phủ vùng đồng tử gây rối loạn thị trường. Biểu hiện là khó phát hiện bậc thang trong sinh hoạt, cản trở đọc sách và làm việc với máy tính³.
• Cảm giác nặng mí mắt: Trọng lượng của da thừa gây cảm giác mệt mỏi khi mở mắt. Triệu chứng có xu hướng tăng lên khi đọc sách hoặc làm việc lâu dài.
• Đau mỏi vai gáy và đau vùng trán: Do phản ứng nâng lông mày bù trừ, cơ trán co thắt liên tục gây đau mỏi vai gáy, đau vùng cổ vai và đau đầu kiểu căng thẳng vùng trán⁴.

Triệu chứng da

• Viêm da vùng khóe mắt ngoài: Da trên và dưới tiếp xúc tại khóe mắt ngoài, tạo môi trường ma sát và ẩm ướt dẫn đến viêm da mãn tính.
• Chảy nước mắt từ khóe mắt ngoài: Tiếp xúc da vùng khóe mắt ngoài cản trở thoát nước mắt, có thể gây chảy nước mắt (epiphora).

Dấu hiệu lâm sàng

• Da thừa mí mắt trên sụp xuống: Da chùng vượt quá bờ mi, đôi khi che mất nếp mí.
• Duy trì MRD-1 ≥ 3.5mm: Đây là tiêu chí xác nhận không phải sụp mi thực sự.
• Nâng lông mày bù trừ: Do căng cơ trán, vị trí lông mày tăng lên, có thể duy trì vị trí mí mắt trên biểu kiến bình thường.
• Nếp nhăn vùng trán: Hình thành do co cơ trán kéo dài.
• Da gấp khi nhìn lên: Da thừa có thể gấp vào vùng đồng tử, che khuất thị trường.

3. Chẩn đoán và phương pháp xét nghiệm

Điểm khám lâm sàng

Khi có nâng lông mày bù trừ, MRD-1 biểu kiến có thể được duy trì bình thường. Do đó, chỉ đo MRD-1 ở trạng thái bình thường có thể không đánh giá chính xác mức độ da thừa.

Để đánh giá mức độ da thừa, có thể yêu cầu bệnh nhân nhìn thẳng trong khi nhẹ nhàng ấn mí mắt trên bằng ngón tay để ngăn nâng lông mày. Đo MRD-1 ở trạng thái này để xác định có kèm sụp mi hay không.

Q Bệnh da chùng mi mắt được chẩn đoán như thế nào?

A

Dùng ngón tay nhẹ nhàng giữ mí mắt trên để ngăn lông mày nâng lên bù trừ, yêu cầu bệnh nhân nhìn thẳng và đo MRD-1. Nếu MRD-1 ≥ 3,5 mm và da thừa trễ qua bờ mi, chẩn đoán là bệnh da chùng mi mắt. Nếu MRD-1 ≤ 2 mm, cần xem xét kết hợp với sụp mi và cân nhắc phẫu thuật sụp mi.

Chỉ định phẫu thuật dựa trên MRD-1

Dựa trên giá trị MRD-1 đo được, chỉ định phẫu thuật và lựa chọn phương pháp được xác định như sau:

Giá trị MRD-1	Đánh giá lâm sàng	Phương pháp phẫu thuật khuyến nghị
3–3,5 mm	Da chùng đơn thuần	Chỉ cắt da
2mm hoặc nhỏ hơn	Khả năng cao kèm sụp mi	Cân nhắc phẫu thuật sụp mi kết hợp

Các chỉ số đánh giá bổ sung

• Đo chức năng cơ nâng mi (levator function: LF): Đo khoảng cách di chuyển của bờ mi từ nhìn xuống đến nhìn lên khi giữ cố định lông mày. Bình thường ≥10mm. <4mm cho thấy chức năng cơ nâng mi suy giảm nặng.
• Đánh giá rối loạn thị trường trên: Xác nhận da thừa là nguyên nhân khách quan gây rối loạn thị trường giúp ích cho quyết định phẫu thuật.

4. Chẩn đoán phân biệt

Các bệnh chính cần phân biệt với bệnh da mi mắt chùng (dermatochalasis) được trình bày dưới đây.

• Sụp mi (do cân cơ, bẩm sinh, v.v.): MRD-1 dưới 3,5mm, có giảm chức năng cơ nâng mi. Khác với bệnh da chùng ở chỗ khe mi hẹp dù không có da thừa. Sụp mi do cân cơ tuổi già là loại sụp mi mắc phải phổ biến nhất ở người cao tuổi, đặc trưng bởi đường mí mắt nâng cao, biến mất và lõm mi trên.
• Giả sụp mi (pseudo-ptosis): MRD-1 bình thường nhưng có cảm giác sụp mi do da chùng. Có phần chồng lấn về mặt khái niệm với bệnh da chùng.
• Sụp lông mày (brow ptosis): Tình trạng da thừa mi trên tương đối tăng lên do vị trí lông mày thấp. Phân biệt bằng đánh giá vị trí lông mày.

Phân biệt sụp mi và bệnh da chùng

Trong bệnh da chùng mi, MRD-1 được duy trì trên 3,5mm là chìa khóa để phân biệt. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, hai tình trạng thường kết hợp, do đó đo MRD-1 khi giữ lông mày là quan trọng để đánh giá chính xác.

5. Phương pháp điều trị tiêu chuẩn

5-1. Chỉ định phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định khi có rối loạn chức năng do da thừa (hẹp thị trường trên). Tham khảo đánh giá chỉ định phẫu thuật dựa trên MRD-1 để chọn phương pháp phẫu thuật.

Sau phẫu thuật, mí mắt có thể sưng và xuất hiện tình trạng sụp mí tạm thời. Do đó, nếu bệnh nhân có sụp mí nhẹ trước phẫu thuật, cần cân nhắc kết hợp phẫu thuật sụp mí sau khi thảo luận với bệnh nhân.

5-2. Cắt da mi (standard blepharoplasty)

Đây là phẫu thuật tiêu chuẩn cắt bỏ da thừa từ đường rạch nếp mí ¹².

Ưu điểm:

• Ở bệnh nhân có sụp mí, có thể tiếp cận cân cơ nâng mi (aponeurosis) và cơ Müller qua cùng một đường mổ.
• Có thể thực hiện đồng thời phẫu thuật gấp cơ nâng mi, do đó điều trị được cả da chùng và sụp mí trong một lần phẫu thuật.
• Có lợi thế về thẩm mỹ là tạo được nếp mí mới.

Nhược điểm:

• Đối với mí mắt trên có mô trước và da dày, sau phẫu thuật đường nếp mí dễ để lại ấn tượng dày và sưng nề.

5-3. Cắt bỏ da dưới lông mày (brow-scar blepharoplasty)

Đây là phương pháp phẫu thuật rạch dọc theo bờ dưới lông mày và cắt bỏ phần da thừa ⁵. Ở người châu Á, cắt bỏ da thừa qua đường rạch dưới lông mày (subbrow incision) được báo cáo là phương pháp có thể xử lý hiệu quả phần da thừa hình mũ trùm ở bên ngoài trong khi hạn chế thay đổi thẩm mỹ ⁵.

Ưu điểm:

• Bảo tồn được vùng da mỏng gần bờ mí, do đó ít gây thay đổi thẩm mỹ sau phẫu thuật.
• Đây là phương pháp đặc biệt có lợi cho mí mắt trên có da dày.
• Sẹo dưới lông mày được che giấu bởi lông mày, do đó ít gây vấn đề thẩm mỹ sau phẫu thuật.

Lựa chọn phẫu thuật hai thì:

Đối với mí mắt trên có da dày, phẫu thuật hai thì bao gồm cắt bỏ da dưới lông mày trước, sau đó cắt bỏ da vùng nếp mí có thể hiệu quả. Ở thì đầu, giảm độ dày da, sau đó ở thì hai tạo nếp mí, giúp đạt kết quả thẩm mỹ tự nhiên hơn.

5-4. Tóm tắt lựa chọn phương pháp phẫu thuật

So sánh trước và sau phẫu thuật tạo hình mí mắt (1 tháng sau mổ) đối với bệnh da chùng mí mắt nặng (giai đoạn 3 kèm lông mi quặp)

Altintas O, et al. Dermatochalasis staging and blepharoplasty outcomes: a prospective study. Eurasian J Med. 2025;57:25955. DOI: 10.5152/eurasianjmed.2025.25955. Figure 3. PMCID: PMC12621639. License: CC BY.

Hình ảnh trước phẫu thuật của bệnh da chùng mí mắt giai đoạn 3, nơi da thừa tiếp xúc với lông mi gây quặp, và hình ảnh 1 tháng sau phẫu thuật tạo hình mí mắt (blepharoplasty). Sau mổ, da thừa được cắt bỏ, hướng lông mi được điều chỉnh và khe mí trở nên rõ ràng. Tương ứng với chỉ định phẫu thuật cắt bỏ da bờ mi và cải thiện sau mổ được đề cập trong phần “Phương pháp điều trị tiêu chuẩn”.

Phương pháp phẫu thuật	Chỉ định chính	Ưu điểm	Nhược điểm
Cắt da mi (standard blepharoplasty)	Trường hợp kèm sụp mi muốn tạo nếp mí	Có thể tiếp cận cân cơ nâng mi và cơ Müller, tạo nếp mí	Da dày dễ bị sưng nề sau phẫu thuật
Cắt da dưới lông mày (brow-scar blepharoplasty)	Trường hợp da dày, muốn thay đổi thẩm mỹ tối thiểu	Bảo tồn da mỏng gần bờ mi, ít thay đổi diện mạo sau mổ	Để lại sẹo dưới lông mày, khó thao tác cơ nâng mi

Điểm chọn lựa phương pháp phẫu thuật

Nếu có kèm sụp mi, có thể tiếp cận cân cơ nâng mi qua đường rạch da ở bờ mi, mang lại lợi ích phẫu thuật đồng thời. Ở những trường hợp da dày, nên chọn phẫu thuật cắt da dưới lông mày làm lựa chọn đầu tiên, và nếu cần, bổ sung cắt da vùng nếp mí ở thì hai là hướng đi hiệu quả.

Chú ý sụp mi tạm thời sau phẫu thuật

Sau phẫu thuật, có thể xuất hiện tình trạng sụp mi tạm thời do phù nề mi mắt. Nếu trước phẫu thuật có kèm sụp mi nhẹ, chỉ cắt da có thể không cải thiện đầy đủ. Cần thảo luận kỹ với bệnh nhân về việc kết hợp phẫu thuật sụp mi trước phẫu thuật.

Q Có những phương pháp phẫu thuật nào để loại bỏ da chùng mi mắt?

A

Có hai phương pháp: cắt da ở bờ mi (standard blepharoplasty) và cắt da dưới lông mày (brow-scar blepharoplasty). Ở trường hợp kèm sụp mi, có thể tiếp cận cân cơ nâng mi qua đường rạch bờ mi, đồng thời thực hiện phẫu thuật sụp mi. Ở trường hợp da dày, cắt da dưới lông mày có lợi về mặt thẩm mỹ, ít thay đổi ấn tượng sau phẫu thuật.

Q Sau phẫu thuật, da chùng có thể tái phát không?

A

Vì bản chất là thay đổi do lão hóa, da chùng có thể tiến triển trở lại sau nhiều năm. Tuy nhiên, cải thiện chức năng và thẩm mỹ sau phẫu thuật thường tốt, và hiếm khi cần phẫu thuật lại trên lâm sàng.

6. Sinh lý bệnh học và cơ chế phát bệnh chi tiết

Những thay đổi do lão hóa ở da mi mắt

Da mi mắt chịu ảnh hưởng của lão hóa và tia cực tím, dẫn đến những thay đổi sau:

• Mỏng da: Cả lớp hạ bì và biểu bì đều mỏng đi, giảm độ đàn hồi và sức căng.
• Thoái hóa sợi đàn hồi (elastin): Các sợi elastin ở hạ bì bị đứt gãy và thoái hóa, mất độ đàn hồi của da.
• Thoái hóa sợi collagen: Sự thoái hóa và tái cấu trúc các sợi collagen làm giảm độ bền kéo của da.
• Thoái hóa cơ vòng mi: Cơ vòng mi bị teo và thoái hóa, làm giảm chức năng nâng đỡ mi mắt.
• Giảm độ ẩm da: Cùng với sự suy giảm chức năng hàng rào bảo vệ da, độ ẩm giảm, da trở nên cứng và giòn hơn.

Sự tiến triển phức hợp của những thay đổi này dẫn đến biểu hiện rõ rệt là da chảy xệ và nếp nhăn.

Những thay đổi của mô hốc mắt

Song song với những thay đổi ở mi mắt, các mô hốc mắt cũng trải qua những biến đổi do lão hóa.

• Giãn lỏng vách hốc mắt: Sự giãn lỏng mô của vách hốc mắt (orbital septum) làm suy yếu cấu trúc nâng đỡ mi mắt trên.
• Teo mỡ hốc mắt: Khi mô mỡ hốc mắt bị teo, tạo ra tình trạng mắt trũng (sunken eye), hình thành chỗ lõm giữa bờ trên ổ mắt và nhãn cầu.
• Nhô mỡ hốc mắt ra phía trước (thoát vị mỡ): Trong một số trường hợp, sự giãn lỏng vách hốc mắt khiến mỡ hốc mắt nhô ra phía trước, đôi khi tạo thành khối phồng ở mi mắt trên.

Cơ chế bù trừ và tác hại của nó

Để bù đắp cho sự che khuất thị trường do da thừa, cơ trán co lông mày lên một cách bù trừ. Cơ chế bù trừ này duy trì thị trường trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài gây ra các vấn đề sau.

• Hình thành nếp nhăn trán: Sự co cơ trán liên tục tạo thành nếp nhăn sâu.
• Đau mỏi vai gáy: Căng cơ trán quá mức dẫn đến căng cơ vùng cổ vai.
• Đau đầu do căng cơ trán: Căng cơ vùng trán gây đau đầu mãn tính.

Khi có hiện tượng nâng lông mày bù trừ, MRD-1 biểu kiến được duy trì bình thường, do đó cần đánh giá ở trạng thái không có bù trừ khi khám.

7. Tiên lượng và diễn tiến

Kết quả sau phẫu thuật

Cải thiện về thẩm mỹ và chức năng sau phẫu thuật thường tốt.

• Cải thiện rối loạn thị trường: Cắt bỏ da thừa giúp mở rộng thị trường phía trên, cải thiện sinh hoạt hàng ngày³.
• Giảm viêm da vùng khóe mắt ngoài: Việc loại bỏ tiếp xúc da giúp cải thiện viêm da ở khóe mắt ngoài.
• Giảm đau mỏi vai gáy và đau vùng trán: Không cần nâng lông mày bù trừ, làm giảm căng cơ trán, từ đó cải thiện đau mỏi vai gáy và đau vùng trán⁴.
• Cải thiện độ nhạy tương phản và chất lượng thị giác: Đã có báo cáo về sự cải thiện đáng kể độ nhạy tương phản, đặc biệt ở người cao tuổi, và chất lượng thị giác có thể cải thiện ngay cả khi không thay đổi thị lực (thị lực thập phân)⁶.

Diễn tiến dài hạn

Vì bản chất là thay đổi do lão hóa, da có thể chùng nhão dần trở lại sau phẫu thuật trong nhiều năm. Tuy nhiên, tái phát sau phẫu thuật đến mức gây vấn đề lâm sàng là tương đối hiếm.

Ở những bệnh nhân có kèm sụp mi mà không được phẫu thuật sụp mi đồng thời, các triệu chứng sụp mi có thể trở nên rõ rệt sau khi cải thiện tạm thời nhờ cắt da. Đánh giá chính xác tình trạng sụp mi kèm theo trước phẫu thuật và lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp là quan trọng để có kết quả dài hạn tốt.

8. Tài liệu tham khảo

Footnotes

1. Patel BC, Malhotra R. Upper Eyelid Blepharoplasty. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. [Updated 2023 Jul 24]. NBK537078. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537078/ ↩ ↩² ↩³

2. Bhattacharjee K, Misra DK, Deori N. Updates on upper eyelid blepharoplasty. Indian J Ophthalmol. 2017;65(7):551-558. doi: 10.4103/ijo.IJO_540_17. PMID: 28724810. PMCID: PMC5549405. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28724810/ ↩ ↩²

3. Altin Ekin M, Karadeniz Ugurlu S. Prospective analysis of visual function changes in patients with dermatochalasis after upper eyelid blepharoplasty. Eur J Ophthalmol. 2020;30(5):978-984. doi: 10.1177/1120672119857501. PMID: 31203659. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31203659/ ↩ ↩²

4. Simsek IB. Association of upper eyelid ptosis repair and blepharoplasty with headache-related quality of life. JAMA Facial Plast Surg. 2017;19(4):293-297. doi: 10.1001/jamafacial.2016.2120. PMID: 28253391. PMCID: PMC5815105. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28253391/ ↩ ↩²

5. Lee D, Law V. Subbrow blepharoplasty for upper eyelid rejuvenation in Asians. Aesthet Surg J. 2009;29(4):284-288. doi: 10.1016/j.asj.2009.02.008. PMID: 19717059. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19717059/ ↩ ↩²

6. Nalcı H, Hoşal MB, Gündüz ÖU. Effects of upper eyelid blepharoplasty on contrast sensitivity in dermatochalasis patients. Turk J Ophthalmol. 2020;50(3):151-155. doi: 10.4274/tjo.galenos.2019.95871. PMID: 32631001. PMCID: PMC7338742. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32631001/ ↩